Leonidy se nevrátí

Замечательная вещь, как, в принципе всё у Короткевича! Роман, как будто, первый по времени у Короткевича, он искал себя, но все же судьба у него большая, так как в итоге сюжет состоит из двух явных частей. можно сказать по-современному, приквела к истории, называвшаяся когда-то поначалу "Воробьиная ночь", потом - "Паром на реке" - замечательная миниистория о мужчине и женщине, произошедшую во времена восстания под предводительством Кастуся Калиновского в 1863,4 году - поступок настоящего мужчины во времена боевых действий, оставивший большой след или, так сказать, психологическую тонкую связь для потомков. А вернутся ли Леониды на землю, кто же такие, эти магические Леониды, что имел ввиду автор? И это не птицы, это не люди какие, и не инопланетяне...

Вторая бОльшая часть переводит нас в послевоенное время двадцатого века, в настоящее, но сюжет все равно неявно связывается в одну цепочку с событиями приквела. Особая событийная магия, достойная встать в одну стязю с магическим реализмом позволяет драматической истории почти повторится в настоящем, совсем иначе, но нерв драматизма тот же, очень высок, хотя и отлично оформлен поэтично.

Интересно, что сначала первая часть выдавалась отдельно как повесть и была подвержена глубокой критике, ну а что тогда говорить о второй современной части, если даже в первой автора обвиняли в излишнем "абстрактном гуманизме". И только уже после полноценного признания автора, через двадцать лет, обе части были изданы под общим названием "Нельзя забыть", а после толики критики роман был переименован в "Леониды не вернутся на землю" с припиской, что роман немного сентиментален. Не судите автора строго. А канва произведения просто замечательная, в лучших традициях автора. Не знаю, рисовал ли правнука того мужчины автор с себя (ведь он тоже был по сюжету поэтом), но современная история трогает не меньше пролога.

Одно до сих пор меня коробит - почему такой замечательный роман до сих пор не переведен на русский язык? Ну как же так? Есть даже на чешском, польском... А сколько замечательных спектаклей поставлено в Беларуси, есть даже музыкальная группа, где творчество отражает влияние магических "Леонидов" на нашу землю! Эх!..

Был конец 50-х, начиналась "оттепель".
Была Москва, так похожая на Париж из «Праздника, который всегда с тобой».
Были мужчины - белорус Андрей Гринкевич и латыш Янис, был Дом поэтов, и была дружба – такая, как в «Трех товарищах».
И женщина, Ирина Горева, русская, так похожая на героиню Ремарка.
Такая же молодая, и красивая, и умная. И так же обреченная на скорую смерть: война оставила ей осколок в сердечной сумке и лишила надежды на долгую жизнь.
Да ей и не нужна была эта долгая жизнь: там, на войне, погиб ее Мальчик - первая и единственная, как казалось, любовь.
За спиною Андрея тоже стояла смерть - давняя трагедия унесла его первую Девочку.
Ирина и Андрей. Они оба не ждали любви.
Это любовь их ждала.
Андрей узнал ее сразу, а Ирина долго отказывалась узнавать.
Андрей любил и мечтал об общей судьбе.
Ирина, как только могла, противостояла его любви, раз за разом делала шаг навстречу – и шарахалась обратно.
Она не позволяла себе думать о будущем. Возможность будущего для нее была обусловлена тяжелой операцией, шансы на успех которой были совсем невелики.
Андрей любил и верил.
Он так любил и так верил, что Ирина поверила тоже.
И захотела жить, и решила бороться.

У этой любви была предыстория.

Был 1863 год – год восстания Калиновского.
Была воробьиная ночь – страшная гроза на проклятой речной переправе, когда в немыслимых обстоятельствах на краткий миг пересеклись судьбы женщины, жены расстрелянного белорусского дворянина - повстанца Всеслава Гринкевича, и мужчины, русского офицера Юрия Горева, посланного воевать с восставшими.
Краткий миг, в котором переплелись и гнусная подлость, и чистейшее человеческое благородство.
Ночь плыла над болотами. В небе взрывались и гасли звезды – метеорный поток, леониды...
ЕГО прабабушка и ЕЕ прадед.
Они никогда больше не встретились.
Они помнили и завещали помнить внукам и правнукам. Нельга забыць.

Их правнуки, Андрей и Ирина, дали бой судьбе, и они почти победили…
Что- то случилось в небе, тот давной метеорный поток был последним.
Леониды к Земле не вернулись. Нельга забыць.

Роман «Нельга забыць (Леанiды не вернуцца да Зямлi)» не переведен на русский язык.
Это хорошо. Белорусы прочтут его в оригинале, хотя бы и вынужденно (Боже, как же мне стыдно писать такое!).
Прочтут – и окунутся в многозвучный, сладостный мир роднай мовы, которую нельзя, немыслимо терять, которую нельга забыць.
Это плохо. Роман недоступен российским читателям.
Уверена - только поэтому на LL на него нет рецензий.
И поэтому я пишу по- русски.
Боюсь, роман переведут нескоро, уж очень тяжелая задача встанет перед переводчиком: книга просто наполнена, напитана стихами.
Я не сумею написать о них, я просто в них захлебнусь.
Я помню их наизусть уже 30 лет.
Нельга забыць.

Книга прочитана в рамках флешмоба "Спаси книгу-напиши рецензию" тур № 19

Гэта нялёккая проза. Караткевіч увогуле не такі, якім мне здаваўся у дзяцінстве. Тут смуга, пакутванне и цяжкі лёс. Нераздельнае каханне і смерць. Але ж чытаць хацелася, бо скрозь муки чулася сэрца самога аўтара, яго самотнасць и адчай. Мажлівасць дакрануцца да цемры душы іншага чалавека- гэта сапраўдны скарб. Напэўна, і вершы тут дапамаглі...
Але ж дужа не падабалася асноўны сюжет - занадта просты, і для мяне заезжаны нейкі.

По -русски:
Это нелегкая проза. Караткевич в общем не такой, каким мне казался в детстве. Тут печаль, страдания и трудная судьба. Неразделенная любовь и смерть. Но читать хотелось, потому что сквозь муки чувствовалось сердце самого автора, его одиночество и отчаяние. Возможность дотронуться до темноты души другого человека- это настоящее сокровище... Вероятно, и стихи тут помогли...
Но очень не понравился основной сюжет- слишком простой, и для меня заезженный вроде...

Історія здалася мені дещо солодкуватою. Якби не від імені героя, а від імені героїні. Чи то мова така , що перетворює жорсткі сцени на пом'якшені, чи то забагато ліризму? Як ароматний чай, у який кинуто цукор.
Перший ( історичний) розділ- ідеальний. Після - роман про кохання.
Головний герой чуттєвий, егоістичний, самозакоханий. Другорядні герої про нього кажуть: "гарна людина", але підтверження вчинками цих слів замало. Зверхнє ставлення до жінки, що його кохає. Навіщо тоді вона йому?
Головна героїня дивно вчиняє: наказує не кидати її подругу. Якби дійсно кохала- сказала б, щоб просто знайшов ту, що сподобається йому.
Написанний у минулому сторіччі, роман ніби зависа у часі. Герой вчиться, живе в іншому місті, але їздить на таксі, декілька разів за короткий термін навідується до Мінську.
І зовсім незвичайне- те, що повинно було б відбутися у ВІДНІ. Нещодавно читав, що за часів СРСР поїхати до Болгарії відпочивати було за щастя. То ж ким працював чоловік І. С.?!
Палати лікарняні на 4 чи одного хворого, безкоштовна операція- чи то літературна вигадка, чи то так справді було тільки у Москві?
Багато чого ще викликає подив, але стиль файнючий. Пящотний.
Чудово- про чоловічу дружбу. Яніс з Латвії- добрий, співчутливий, порядний. Справжній товариш.
P.S. Не знайшов у словнику переклад тільки 3 слів. Підозрюю, що всі вони лайливі. Але не такі грубі, як звичні, що ріжуть вуха.

Геніяльная паромная гісторыя кахання, гісторыя змагання за каханне, гісторыя пра вераб'іную ноч, якая зацягнулася амаль на стагоддзе.
Увесь твор скаладаецца з дзвух амаль самастойных, але вельмі звязаных тэматычна, частак.
У пралогу распавядаецца пра спробу выратаваць каханага паўстанца, асуджанага на смерць, сваёй абранніцай, для чаго ёй трэба паспець пераплыць раку на пароме падчас жахлівай непагадзі, так званай вераб'інай ночы. У ажыццяўленні гэтай задумы ёй знарок адмаўляе царскі прыслужка, але знаходзіцца ў той рэпрэсіўнай машыне чалавек з чуллівым сэрцам, які на ўласную рызыку і страх вырашае дапамагчы. Яна ўсё адно не паспела. Мужа-паўстанца з лічныя хвіліны да яе прыезду забілі. Яе пасля саслалі ў Сібір, а афіцэр, які дапамог ёй вымушаны быў абараняць свой маральны выбар на дуэлі. Але самае галоўнае, што падчас той пераправы на пароме нарадзілася каханне, носьбітам якога не было наканавана надалей быць разам. Тое было ў 1863 г. Праз тры гады Зямля пабачыла тых самых Леанідаў, метэарытны дождж, які можна назіраць з нашай планеты кожныя 33 гады. І Леаніды тады пабачылі Зямлю, пабачылі тое вечнае няшчасце, якое тут дзеецца.
Амаль праз 90 гадоў у Маскве сустракаюцца малады паэт і маладая выкладчыца тэорыі мастацтва, Андрэй і Ірына, - прашчуры тых нешчасліўцаў з вераб'інай начы. І Андрэй, і Ірына паспелі страціць тое самае першае і самае моцнае каханне: ён у аўтакатастрофе у дзень вяселля з абранай, яна падчас вайны. Пасля гэтых трагічных выпадкаў і Андрэй, і Ірына жылі нібыта па інэрцыі, без запалу ў вачах.
Іх сустрэча надала сэнс далейшаму існаванню. Першым пачынае адчуваць каханне Андрэй, яно цалкам пачынае валадарыць над ім. Пасля пачынае адучваць каханне і Ірына. Але ёсць нешта незваротнае, што замінае іх адкрытаму каханню: Ірына была ўжо жанатай і мела аскепак снарада у сэрцы, які патрапіў туды падчас вайны і які пагражае забіць маладую квітнеючую кветку дзяўчыны ў любы час. Пра ўсё гэта Андрэй даведваецца потым, ён кахае, каханне абрала яго, гэты быў яму падарунак і пакаранне адначасова. Ён гатовы быў прайсці праз любыя складанасці і пакуты, толькі каб быць з ёю.
Ці магчыма каханне з аскепкам у сэрцы? Так, магчыма. Ірына пасля вельмі працяглых роздумаў і нерашучых паводзінаў вырашае развітацца са сваім мужам і назаўсёды быць з Андрэем, але гэты аскепак у сэрцы... Гэтае праклятае рэха вайны ўзяло голас у самы непатрэбны час. Ірына вырашаецца на аперацыю, і пасля дзесяці дзён пасля яе правядзення памірае ў агоніі на руках у каханага. Аскепак фізічны дасталі з яе сэрца, але загналі метафізічны аскепак у яго сэрца ейнай смерцю.
У той год Леаніды не вярнуліся да зямлі. Яны і так бачылі зашмат гора і няшчасця...
Не з'яўляюся аматарам хэпі-эндаў, але менавіта ў гэтым творы вельмі не хацелася, каб фінал быў трагічным, бо занадта драматычным быў шлях да кахання. Чытаючы гэты твор, неадмыслова ўсплывалі паралелі з творам Рэмарка "Тры таварышы", у якім таксама было шчырае каханне шчыры людзей, моцнае сяброўства адданых людзей, смяротна хворая дзяўчына і трагічны фінал.
Вялікая парада - чытайце такія творы, знаёмцеся з імі, распавядайце пра іх. Можа, тады Леаніды будуць часцей вяртацца да зямлі.

Творы Ўладзіміра Караткевіча з асаблівай асалодай успрымаюцца маім сэрцам. Ён з'яўляецца адным з маіх любімых беларускіх пісьменнікаў разам з Іванам Шамякіным. Кожная кніга прымушае задумацца аб тым, што гэты чалавек з цяжкім лёсам жыў не ў свой час. Падзеі паўстання 1863-1864 гг. не адпускаюць пісьменніка, і ён зноў піша пра гэтыя гады. Ён зноў вабіць час сярод дакументаў, каб стварыць штосьці незвычайнае.

Леаніды не вернуцца... Гэтыя метэоры не ведаюць пра чалавецтва, ім пляваць на яго лёс. А людзі працягваюць жыць, ствараць нешта неверагоднае. Яны працягваюць існаваць побач з зорамі і метэорамі, што нібыта вяршаць іх шлях па жыццю. Быццам нябесныя целы зводзяць мужчыну і жанчыну разам, бачыўшы іх продкаў шмат гадоў таму. А чаму не верыць у гэта? Цікавей жа апраўдаць сустрэчу галоўных герояў нейкімі надзвычайнымі з'явамі, чым простым супадзеннем абставін. Аднак мы дакладна не ведаем, што ж здарылася, каб праз стагоддзе Горава і Грынкевіч сустрэліся ў Маскве і пакахалі адзін аднаго. І тым не менш, мы бачым цяжкасць гэтых адносін. Мне гэта нагадала знакаміты выраз: "З палюбоўнікаў адзін цалуе, а другі падстаўляе шчаку". І насамрэч, першыя часткі гісторыі прасякнуты аднабокасцю кахання. Маё сэрца балела за героя, які мучыўся, бо не бачыў такога ж.

І таму я не здзіўлена, што кнігу крытыкавалі і не выдавалі асобна, а толькі ў складзе часопіса. Цяжкасць падзей у творы напэўна прымусілі б чытачоў пісаць гнеўныя лісты і адсылаць негатыўныя паштоўкі пісьменніку ці выдавецтву. Я сама амаль што праклінала Ўладзіміра Сямёнавіча за канец гісторыі. Але ў той жа час амаль разумела, што інакш не магло быць. Таму няхай маё сэрца ўскрылі, аднак туды паклалі веру і надзею ў сентыментальнасць жыцця. Бо раман амаль такі ж самы.

Гэтую кнігу я атрымала ў падарунак па кнігаабмене. Чалавек, які мне яе даслаў у паштоўцы указала, што гэта самы любімы яе твор. Для мяне ж гэтая кніга стала другой, якую я не змагла дачытаць да канца. Не магу сказаць, што было нецікава. Не, проста я некалькі дзён спрабавала чытаць, але чытаючы я нічога не разумела. Да гэтага моманту я думала, што знаёмая з беларускай мовай. Але аказалася, што не на столькі, на колькі з ёй быў знаёмы аўтар. Склад аказаўся неверагодна складаным, словы незнаёмымі. Я сапраўды спрабавала разабрацца ў думках і словах аўтара, але стваралася ўражанне, што гэта нейкі набор невядомых раней слоў і мае думкі кудысьці ляцелі. Не атрымлівалася засяродзіцца. Улічваючы маю важнасць дачытваць заўсёды да канца, я была гатова знайсці кнігу на рускай мове і разабрацца з ёй, але пакуль што ў перакладзе не змагла знайсці.