Вторая книга Мележа из Полесской хроники, на мой взгляд, получилась столь же интересной, что и первая. На самом деле, с трудом представлялось, как будет развиваться сюжет после окончания первой части и, к чести автора, развитие событий было выбрано самое интересное. В основе романа, как, впрочем, и всей серии, лежит процесс коллективизации в Беларуси. Не смотря на довольно сильные сюжетные линии, связанные с личными переживаниями героев, коллективизация занимает в романе главное место и проходит сквозь него, задевая по-своему каждого из персонажей. Ярым ненавистникам "совка" я бы не советовал сразу отворачиваться от этого романа - Мележ удивлять умеет, и ещё как! Наверное, мы никогда не узнаем истинного отношения автора к советской власти, но то, как он описывает всё происходящее, однозначного ответа на этот вопрос не даст точно. Более того, я склоняюсь к варианту, что через своих персонажей автор показывал, как неумело и беспощадно строилась в СССР "лучшая жизнь" для простых людей. По ходу чтения книги у меня лишь укреплялась чёткая неприязнь к сторонникам коллективизации и сочувствие к её противникам. Что касается личных переживаний героев, то здесь всё закрутилось так, что, право слово, можно было бы в Куранях и новый сезон Санты Барбары снимать! Пересказывать сюжет здесь нет никакого смысла, книгу нужно читать, поскольку лучше автора о его героях никто не скажет. Концовка романа, разумеется, явно говорит о грядущем продолжении, что, имея в запасе третью книгу, не может не радовать читателя.

Оценка - 9 из 10. Минус балл за единственный, по моему мнению, недостаток: чрезмерную затянутость некоторых сцен, сократить которые можно было бы существенно из-за их, скажем так, небольшой значимости. Автору, конечно, виднее, но по мне как раз по этой причине на десятку книга не тянет.

Усе кажуць, што вяршыняй не толькі "Палескай хронікі", але і ўсёй творчасці І.Мележа з'яўляецца раман "Людзі на балоце", але мне падаецца, што гэта не так. Магчыма, дзяўчатам-школьніцам і цікава чытаць пра любоўны трохкутнік Васіля, Ганны і Яўхіма, бо ў школе мы ўпершыню сутыкаемся з творам, але нават яго назва больш падыходзіць для другога рамана серыі - "Подых навальніцы". У “Подыху навальніцы” паказваецца пачатак будаўніцтва калгасу, але ў гэтым будаўніцтве асноўная роля саміх куранёўцаў, іх адносіны, твор найбольш цікавы і як этнаграфічнае даследаванне, бо раскрыты характар, менталітэт, звычаі і асаблівасці палешукоў, "людзей на балоце".

У тых, што за гушчарамі, за балотамі, багата ў чым і сваё, асаблівае жыццё і свае характары. За балотамі зямля, найбольш паганая, людзі хапаюцца за лес, шукаюць ратунку ў лесе. З ягадамі, арэхамі, грыбамі запасяць на зіму жалуды: цэлымі гарамі ссыпаюць у засекі. Жалуды любяць свінні, жалуды таўкуць на муку: хлеб там рэдка без жалудовай дамешкі. Бывае і толькі з жалудовай мукі; ён у горле як гліна, у жываце – бы цэгла. За балотамі настаўнікаў менш, менш школ, з-за балот людзі рэдка выбіраюцца ў свет. Там не дзіва сустрэць цётку ці хлопца, якія век не бачылі ні паравоза, ні парахода. Там больш за ўсё цёмных, хворых на ліхаманку і сухоты, там самыя недаверлівыя, дзікаватыя позіркі… “Даволі аднародны…”. Той, хто пісаў кніжку, цікавіўся этнаграфіяй, ён казаў пра этнаграфічны склад жыхароў раёна. Яго не цікавіла – ён “меў права” абысці – галоўнае, што вызначала стан людзей, у грамадстве – стан іх гаспадаркі

У цэнтры рамана - не забіты селянін, які гаруе з-за зямлі, не маладзіца, што разрываецца між двума стажкамі як бурыданаў асёл, а герой-інтэлектуал, чалавек з настаўніцкай адукацыяй, які цытуе А.Блока і, галоўнае, характарызуе палешукоў.

Што праўда, тое праўда: былі ў балотнай ды лясной старане, у якой Апейку выпала рабіць з людзьмі, ціхія, рахманыя, акурат такія, якімі палешукоў паказвалі свету старыя спачувальныя кнігі: але былі і зусім іншыя, якія невядома чаму не ўварваліся ў тыя кнігі: не рахманыя – крыклівыя, задзірлівыя нават: былі баязліўцы, што дрыжалі перад усім, і зухі, якія не страшыліся ні чорта, ні бога

Тут мы бачым стварэнне тыповага характару беларуса-палешука: з аднаго боку ўдумлівага, памяркоўнага і разважлівага, а з іншага – гаваркога, адважнага, упартага. Пра такіх разважаў Апейка ў “Подыху навальніцы”, герой, які з’яўляецца ўвасабленнем аўтарскіх думак:

Была жахлівая цемра і дзікасць, але ж колькі сустракаў у глушэчы сваёй Апейка такіх цётак ды дзядзькоў, што хоць не ведалі, як распісацца і ўвесь век корпаліся на сваёй богам забытай выспе, – а былі проста мудрацы. Хоць, здавалася б павінен быў прывыкнуць – сустракаў такіх не аднаго: ледзь не ў кожным сяле спаткаць можна было такога, – кожны раз захапляўся яснасцю, глыбінёй разваг, шырынёй думання не знаных нідзе, акрамя свайго сяла, філосафаў. Не мог не здзіўляцца: як можна было мець такі ясны, багаты розум пры векавечнай, да знямогі, працы, пры векавой дзікасці! Ён любіў блотных мудрацоў. У Апейкі была проста неадольная слабасць: пагаманіць з такім, падчапіць, выклікаць на спрэчку, усчаць дыскусію; у кожнага мудраца былі свае меркаванні, свае развагі, свае сумненні: колькі тут можна было пачуць цікавага і павучальнага, яму, які сам не мала пабачыў на свеце!

Асобнае меца ў рамане займае гісторыя паэта Алеся Маёвага, за якога заступіўся Апейка. Хлапца выключылі з камсамола праз заступніцтва за такіх пісьменнікаў, як Цішка Гартны, Міхась Зарэцкі і інш., якіх абвінавацілі ва ўхіленні ад лініі партыі. З пункту гледжання гісторыі, гісторыі беларускай літаратуры раман неацэнныі і варты заняць месца на палічцы не толькі сапраўднага філолага ці гісторыка, але і кожнага беларуса.

Вот и закончена вторая часть трилогии "Полесские хроники", которая, аналогично ее предшественнице, не может оставить равнодушным к судьбе простого белорусского народа конца 20-х годов 20-го века. Напомню, что в "Людях на болоте" имело место описание жизни отдельно взятой деревни Курани, жители которой, в большинстве своем, за всю жизнь не выезжали дальше соседнего района. Во второй части в их размеренную жизнь подкрадываются значительные перемены - коллективизация, индустриализация и прочие -ации, которые для жителей деревни звучат как зловещие заклинания. Иван Павлович, на мой взгляд, превосходно подобрал название книги - как в теплый безмятежный летний вечер над землей собирается гроза, и в миг все небо становится черным и грозится пролиться дождем и градом, так и над простыми селянами нависли тяжелые времена, сулящие перемены. Вернется ли их жизнь в прежнее устоявшееся русло или же закрутит во всеобщей коллективизации? Как жить дальше и откуда ждать помощи? Книга, которую обязательно нужно читать, чтобы хотя бы через художественную литературу узнать больше о таких близких территориально, но таких далеких по духу местечках.

P.S. Давно я не плакала от книги, думала совсем очерствела, но описание потери одной семьи просто вырвали из меня поток слез и жалость к обстоятельствам.

P.P.S. А описание довоенного Минска просто бесподобно. Еще ни разу не встречала его в литературе. Такие знакомые места, по которым сегодня хожу я, целых, без малого, 90 лет назад все также радовали советских белорусов.