Люди на болоте

Первая часть "Полесской хроники", которая понравилась мне настолько, что, закончив чтение, я сразу заказала вторую часть.

Автор рассказывает нам о жизни глухой полесской деревушки Курани, которая месяцами отрезана от остального мира непроходимыми болотами.

1920е годы, Восточная Беларусь. Нелёгкие послевоенные годы и становление советской власти. Но политика мало волнует полешуков. Жители Кураней много и тяжело работают и активно обсуждают любое даже самое мелкое происшествие. А ещё влюбляются, ответно и безответно.

Некоторые сравнивают Хронику Мележа с книгами Шолохова. И в этом сравнении действительно что-то есть! Но если Шолохов в школьные годы оставил меня равнодушной, то Полесье - это своё, родное.

Когда мы читали книгу в школе, мы в основном следили за развитием отношений Василя Дятлика и Ганны Чернушки (ох уж эта первая любовь!). Теперь же мне было интересно всё! И описание быта, и тяжкий труд на земле, и намёки на будущую коллективизацию.

Возможно, "Люди на болоте" - это книга на любителя. Но я тот самый любитель! С удовольствием буду читать продолжение.

Если честно, это единственная книга в рамках школьной программы белорусской литературы, которая мне понравилась. И не просто понравилась, но стала одной из любимых. Читала ее на русском языке, так как белорусскую мову, к своему стыду, организм мой не воспринимает. Книга о любви, об обмане, о государственном аппарате постреволюционного времени, но самое главное - о простых людях, о том, как они пытались выжить в условиях меняющегося мира.

Это первая книга трилогии "Полесская хроника". Вторая - "Дыхание грозы" ("Подых навальнiцы"). А третью Мележ так и не успел дописать.

Вёска Курані Алешніцкага сельсавета Юравіцкай воласці, але гэта толькі нічога не вартая геаграфічная прывязка. На самой справе яна згублена на выспе пасярод палескіх балот. Дабрацца туды можна толькі летам, калі сцежкі трохі прасохнуць, ці зімой, калі балота замярзае і шлях можна пракласці наўпрост. У навакольных балотах знаходзіцца банда Маслака якая наводзіць жах на мясцовых жыхароў, а савецкая ўлада далёка. Час у які адбываецца дзеянне прама не ўказаны, але па ўскосных узгадках можна меркаваць што гэта 1926 і 1937 гады. І таму час ўладзе саветаў усталявацца і тут. Гэта і з'яўляецца галоўнай мэтай твору.

Часткі тэксту якія апавядаюць аб сялянскім жыцці, іх турботах і святах чытаць найбольш цікава, хоць яны і фрагментарныя і не апісваюць усю паўнату сялянскага быту. А часткі з праслаўленнем дзеянняў савецкай улады нібы пісаў іншы чалавек. Як казаў Валеры Гапееў у сваім "Праклёне"  аб бссраўскіх паэтах, лёгка можна адрозніць верш напісаны з натхненнем, у якім жыццё і прырода так і сыходзяць з радкоў, ад штучнага напісанага па замове зверху верша

Персанажы ў кнізе падабраны на любы густ. Здаецца большасць сярод іх радня, шмат хто мае прозвішча Дзяцел, але каб не блытацца і адрозніваць персанажаў аўтар (і, вядома, вясковы звычай) надзяліў усіх мянушкамі.
Васіль «Дзятлік» Дзяцел - першы з кім знаёміць аўтар. Малады ваўкаваты хлопец які зрабіўся галавой сям'і, у якой акрамя яго яшчэ маці, стары дзед і малодшы брат. Гаспадарка ў іх бедная, зямля неўрадлівая. Галоўная мара Васіля прыдбаць лепшы надзел, а потым ён ужо зажыве.
Ганна Чарнушка - маладая вясёлая дзеўка ў якую закахана прыкладна палова вёскі. У яе ёсць бацька з мачыхай і малодшы брат. Гаспадарка ў іх таксама небагатая. І сямейныя надзеі звязаныя з тым, што Ганна выйдзе замуж і мужа прывядзе ў прымакі.
Яўхім "Корч" Глушак - прадстаўнік мясцовай "залатой моладзі". У яго сям'і бацька і маці, малодшы брат, і нават парабак. Гэта самая багатая сям'я ў вёсцы, можна сказаць "кулацкая". Усе багацце даўно зароблена бацькам, а зараз толькі падтрымліваецца. Іх галоўны клопат захаваць свае ўражаныя надзелы. Асноўны занятак Яўхіма бадзяцца па дзеўках і шукаць да каго б прычапіцца. Але ў сялянскай працы не лайдак.
Міканор Дзяцел толькі дэмабілізаваны з войска. Камсамолец і мясцовы актывіст. Жыве разам са старымі бацькамі. Гаспадарка ў іх ня тое што бедная, а нават занядбалая. У Міканора столькі планаў, што здаецца яго галоўная мара - раздваіцца, бо трэба пабудаваць у вёсцы баню, узвесці праз балота грэблю, правесці меліярацыю каб з'явілася больш урадлівай зямлі, сабрацца ўсёй вёскай у камуну і правесці перадзел зямлі. Гэта толькі грамадскія патрэбы, і усе трэба зрабіць як мага хутчэй. А ёсць жа і свае патрэбы, напрыклад давесці да ладу свой двор, ажаніцца, змагацца супраць рэлігійных забабонаў бацькоў.

Пад час чытання аб спробах заляцання Яўхіма да Ганны з'явілася пачуццё, што я ўжо чытаў твор. У эпізодзе калі Яўхім хацеў ссільнічаць Ганну я быў упэўнены, што спроба спраўдзіцца, нават успомніў як пісаў пра гэта ў школьным сачыненні. Але на дзіва дзеўка змагла адбіцца. І вось мне цікава ці гэта ў мяне праявіўся эфект Мандэлы, ці ў школьнай праграме ёсць яшчэ адзін твор у якім хлопец згвалціў дзеўку ў лесе пасля сялянскіх работ?

Обычно герои романов про "деревню и начало коренного социального переустройства" живут в сложное время. Какую эпоху, какой год ни возьми, всё что-то происходит в стране: то власть меняется, то недовольство какое народное, то законы новые - не спят политики в далёких Москве, Варшаве, Минске, Вашингтоне, Париже, Берлине. Свергаются правительства, создаются ячейки, кто-то за что-то митингует... Но это далеко. В городе.
На болоте тихо. Какие революции в замшелых тёмных Куренях? Деревня по полгода отрезана от мира разлившимся болотом, а на праздные мысли о мироустройстве не хватает ни времени, ни сил: поди-ка запасись пропитанием на год с чахлого отрезка поля. Не время - жизнь тяжёлая в старой белорусской деревне. Подробно и к месту описаны занятия крестьян в любое время года. До глубины души меня поразило: покос по колено в воде! Тут уж далеко на задний план отступают лозунги и флаги.
На болоте тихо, в умах - тихо... Не следуйте слепо словам критиков, не равняйте болото с застоем, не верьте ровному полю изумрудной ряски. Под травянистым покровом повседневности бьются живые сердца, бурлят любовь, и ревность, и обида. Копятся в иле пузыри земли и пузыри невысказанных чувств. Иной раз кажется, что вся сельская жизнь крутится вокруг двоих - Ганны и Василя. А в другой - около Корчевых полей у цаге́льни. Любой повод в обособленном селении становится "представлением", ведь ни артистов, ни кино сюда от века не возили.
Каковы они, деревенские люди? Разные, конечно, но "в кадре" преобладают языкастые, бойкие, хваткие, как Ганна, Евхим, Сорока, старый Корч - палец в рот не клади. За такими и следить интереснее, и на них держится настроение, душа компании, за ними идут робкие и молчаливые. Тот же Василь - парень угрюмый, замкнутый, косный, этакая машина для сельхоз работ, а как встретится с Ганной - веришь, вопреки всему веришь - будто меняется, будто глубже, тоньше чувствует, может, даже на подвиг готов. Расстанутся - ясно, мечты одни. Хадоська - пай-девочка, умница, скромница, а полюбила - сама не своя стала, подумаешь ли, что с Ганулей подружки. Алёша-гармонист тоже в компании парней ведомый. Отдельно стоит Миканор - человек уже иного мира, красноармеец, борец за новый строй: он и силён порывом вдохновения, желанием перемен, но в то же время близок тихим мечтателям, наивен, обездвижен своей неопытностью и пассивностью окружающих. Итого, общество прописано от и до: характеры и мнения - всякие, отношения по правилам психологии и здравого смысла правдоподобные, всё пребывает в гармонии с обстановкой.
Обстановка - отдельная тема. Я не стала бы выделять пресловутый "образ природы", стыдно было бы талантливому писателю не ухватить связь между настроением героев и восприятием погоды. Тут нечто более тонкое - любовь к деревне. Какой бы она ни была, с покосившимися хатками, вонью и воплями скота, колеями полными грязи, ненадёжными топями - любит! И вслед за Мележем начинаешь удовлетворённо ценить усталость в конце дня, замечать красоту стоячей воды, восторгаться простором распаханных полей, следить за игрой редкого лучика, вырвавшегося из-за облаков. И в окружении всего этого великолепия душа поёт. Без лёгкости, томяще глубоким ожиданием народной песни:

Знаёмства з кнігай, як амаль ўва ўсіх, адбылося у мае школьныя гады, але зараз, у сілу абставінаў, я чытала яе ў другі раз,у значна сталейшым узросце. "Людзі на балоце" - даволі кранальная гісторыя пра цяжкі лёс людзей, якія павінны здабываць сябе ежу і месца амаль ў боем, бо балота не дае магчымасці жыць ляніва. На фоне чыста сялянскіх пытанняў разгортваецца трагедыя кахання Ганны і Васіля, якія кахаюць адзін аднаго, але не могуць дараваць крыўды на сябе і на лёс. Непаразуменні, нежаданне пачуць адзін аднаго, плёткі, цяжкае становішча становяцца мацней за каханне маладых.
Добра прапісаныя героі, шчыра паказаныя пейзажы, просты, але займальны сюжэт - усё гэта падаецца Мележам з такой любоўю, што не можаш не даецца дзіву, як у сэрцы змяшчаецца толькі любві да зямлі, якая не дае цябе любоў у адказ.
Канешне, сёння шматлікія ідэі здаюцца наіўнымі, з нечым згадзіцца цяжка, а нешта ўжо не прымаецца, але зносіны паміж людзі, вера чалавека ў свае сілы, імкненне да лепшага жыцця і некласічная для літаратуры гісторыя кахання робяць раман актуальным і сёння.

Тронула меня эта книга, своей красотой и жизненностью. Повествование словно обволакивает и погружает медленно в свою атмосферу природной чистоты и человеческой обреченности.
Само болото это не только место действия, но как будто и полноценный персонаж книги. Сначала было ощущение что это просто декорация - небольшое село расположилось практически на острове среди болота… Но постепенно это слово приобретало все более объемный смысл, сама натура людей и их поступки словно медленно погружались в атмосферу трясины и безнадеги.

И вместе с тем к окружающей природе у людей нет неприязни, это их родина, эти топкие леса кормили их отцов и дедов… Во всех речах про тяжесть жизни на болоте хоть и присутствует грусть, но и любовь непременно тоже.
Понравились персонажи, они совсем юные еще, но жизнь их рано окунула во взрослые проблемы, и хоть эмоционально они остались детьми (из-за этого как раз многие неудачи происходят), никто им скидку на возраст не делает. К сожалению со всех героев спрос идет как со взрослых сформировавшихся людей, отсюда обиженность на неудачи, недопонимание, ссоры и замкнутость.
Не могу сказать что какой-то герой особо расположил к себе, но каждый по-своему уникален и самобытен. Даже второстепенные герои описываются очень колоритно, одежда, быт, особенности говора и поведения, все это очень интересно наблюдать. А имена-то какие уютные - Дятлик, Зайчик, Сорока, Грибок, Чернушка, Хадоська, Дубодел…

• Генерал тут когда-то был вроде, - вспомнил Игнат, отец Хадоськи, которого за привычку к месту и не к месту вставлять слово "вроде" прозвали "Вроде Игнатом".

  Жаль что первая часть трилогии не имеет завершенного финала, это не ухудшило впечатления, просто очень уж хочется узнать что же стало с героями дальше. Осталось щемящее тревожное чувство, которое не покидало на протяжении всего повествования, что сейчас с ними случится что-то плохое. А так хочется верить что рано или поздно все происходящее станет просто мирной и счастливой жизнью, а не просто борьбой с обстоятельствами и квест на выживание. В общем книгу прочитала с удовольствием, послевкусие хоть и несколько грустное, но приятное, очень хочется все-таки узнать продолжение :)

В аннотации к моему белорусскому изданию сказано, что «не прочитав «Людей на болоте», невозможно постичь душу белоруса, его национальный характер, мечты и стремления». Не согласна с этим и объясню почему.
Если судить о характере белорусского народа по этой книге, картина получится не очень радужная и, на мой взгляд, не очень правдоподобная. Роман рассказывает о временах становления БССР и о судьбах людей из полесской глубинки. Думаю, и так понятно, что человек, проживший всю жизнь в деревне, значительно отличается от того, кто находится в гуще событий. Так что «национальный характер» - уж больно громко сказано.
Что же так задело меня в этом романе? Для начала то, что «в глаза» прежде всего бросается негативное: безразличие к своей судьбе, эгоцентричность, податливость, задиристость, порою грубость и невежество, упрямство и желание плыть по течению. Конечно, есть в этом доля правды, но времена меняются и поколения вместе с ними…
Абсолютно не впечатлил и не вызвал сострадания главный герой Василь. Некоторые его поступки (например, «захват» ещё не выделенной ему земли) откровенно возмутили. Отношение к Анне у нашего главного персонажа тоже довольно специфическое: отсутствие доверия, подозрительность, отношение как к приобретению, нежели как к любимой женщине, нежелание бороться за свою любовь. Всё время в голове вертелся вопрос, как могла Анна любить такого типа, хотя, как видно по сюжету, и она не выдержала.
В целом, роман действительно классика, содержится много интересных деталей из быта, традиций того времени, можно узнать, как отмечали праздники, как проходила свадьба. Но книга печальная и в чём-то душераздирающая, так что приготовьтесь страдать вместе с главными героями, если вы решили читать трилогию…

Нацыянальная самасвядомасць – гэта ідэнтыфікацыя асобы са сваёй нацыяй. І. Мележ адкрывае гэтае ўяўленне праз у прыказкі і прымаўкі палешукоў, пра якія сёння пойдзе размова на прыкладзе рамана “Людзі на балоце”.
Можна сказаць, што прыказкі і прымаўкі ўтвараюць пэўную канцэптасферу, у якой дзейнічаюць персанажы.
Значную ролю ў будове прыказак адыгрывае прыём антытэзы, пры дапамозе якога дасягаецца найбольшая яснасць выказваемай думкі: “Пакуль: косю, косю – да ў аглоблі”. У дадзеным прыкладзе размова ідзе пра нахабства, але супрацьстаўляецца праз пяшчотнае, лагоднае: “косю, косю”. Антытэза – гэта супрацьпастаўленне з’яў, вечных пытанняў, якія ўласцівы і іншым народам, такім чынам, беларускія прыказкі і прымаўкі ўпісваюцца ў сусветны кантэкст: беларускія прыказкі “Косю, косю – ды ў аглоблі. Бойся не таго, хто крычыць, а таго, хто маўчыць”; рускія “Тих, да лих, криклив, да отходчив. Не бойся срезня, бойся гнетня. Не бойся умного лихого, бойся смирного дурака. Не бойся того, кто песни поёт, а бойся того, кто дремлет”; французскія Il n’est eau que l’eau qui dort” (няма горай вады, чым тая, што спіць); англійскія “Still waters run deep” (“У ціхай вады глыбокае плынь); нямецкія: “Stille Wasser haben tiefen Grund” (Ціхія воды маюць глыбокае дно).
Найбольш шырока народ выкарыстоўваў трапныя параўнанні, таму склаўся цэлы тып параўнальных прыказак:

.
Вобразнасць прыказак дасягаецца такімі маляўнічымі сродкамі, як метафара і яе разнавіднасць алегорыя (“Найшла каса на камень”), гіпербала (“Мора яму па калено”) і інш. Існуе, аднак, шэраг прыказак з рытмічнай арганізацыяй і нават з наяўнасцю рыфмы, але ў якіх думка выказваецца без удзелу вобразных сродкаў: “Што з воза ўпало, тое прапало”.
Нягледзячы на лаканічнасць і сцісласць знешняй формы, прыказкі вельмі шырокія па сваёй тэматыцы, ахопу разнастайных жыццёвых з’яў.
Многія агульнабеларускія прыказкі і прымаўкі на самыя розныя тэмы можна сустрэць у творах І. Мележа, што яшчэ раз падкрэслівае яго ўклад ва ўсебаковае адлюстраванне карціны свету беларусаў з дапамогай моўных адзінак.
Усяго ў “Палескай хроніцы” 142 моўныя адзінкі, з якіх 113 прымаўкі і 29 прыказак. Трэба ўлічваць, што 6 прыказак і 13 прымавак паўтараюцца, а некаторыя і некалькі разоў, але разглядаюцца як асобныя моўныя адзінкі, бо характарызуюць розных персанажаў, а часам і адносяцца да розных тэматычных груп, г. зн. у кантэксце мастацкага тэксту набываюць іншы сэнс. Напрыклад, прымаўка “у пельку ўскочыў” можа азначаць і нешчаслівы шлюб, і бесталковасць, і смерць у залежнасці ад кантэксту. Ці прымаўка “чорт лысы знае” азначае невядомасць, а ў кантэксце твора – нікчэмнасць працы героя: “Робіш, ліхо яго матары, а для каго – чорт лысы знае”. Складанасць у размежаванні прыказак па такім прынцыпе і адпаведна сістэматызацыі ў тым, што многія прыказкі і прымаўкі з’яўляюцца шматзначнымі, нярэдкаадна прыказка падыходзіць і да адной, і да другой тэмы, а часам і да трэцяй.
У рамане “Людзі на балоце” 53 моўныя адзінкі на наступныя тэмы:
Розум, навука, вучэнне. Многія з куранёўцаў заставаліся непісьменнымі, але сялянская мудрасць і народны вопыт захоўваўся з пакалення ў пакаленне, таму і гэтая тэматычная група знайшла адлюстраванне ў творах І. Мележа: “Пажыве – розуму нажыве”.
Відавочная ісціна. Сялянская мудрасць і народная філасофія часта вымушаюць простых людзей на зямлі шукаць ісціну, прычыны падзей (“Дыму без агню не бывае”), хаця часцей яна аказваецца ўсё ж невідавочнай і прымушае іх сумнявацца: “Віламі па вадзе пісано”.
Няздатнасць, няўменне, неахайнасць, бесталковасць, нікчэмнасць. Блізка да тэматычнай групы Розум, навука, вучэнне стаіць група прыказак і прымавак, якія наадварот выкрываюць бесталковасць (“Успёрся ні свет ні зара”, “У цябе… усе капылы?” “Мора яму па калено”), няздатнасць (“Кашы яшчэ многа трэба”), нікчэмнасць: “Патрэбен ты мне, як хата сабаку”, “Як пятае калясо”, “Кеб не выбраць халеру – гарачы не ў меру”, “Трэба яно тут, як сабаку рогі ці карове чобаты!”).
Гультайства, бестурботнасць, абыякавасць, безгаспадарлівасць, песты і свавольства, валацужніцтва. Беларусы-палешукі вельмі працавіты народ, таму як дадзенае выкрываюць гультайства сваіх аднавяскоўцаў:

Але, вядома, і пра ўмельства,працавітасць ёсць шмат прымавак.
Праца, працавітасць, умельства, спрактыкаванасць, кемлівасць, дбайнасць, гаспадарлівасць, беражлівасць: “Адклад не ідзе ў лад”.
Сварлівасць і ўедлівасць, упартасць і непамяркоўнасць, зайздрасць, прагнасць і скупасць, прыдзірлівасць і несправядлівасць, насмешніцтва і празмерная цікаўнасць, несамакрытычнасць, пераборлівасць. Адна з самых багатых на прыклады тэматычных груп, бо выкрывае па сутнасці тыя заганы чалавечага характару, якія часта становяцца крыніцамі ўзнікнення прыказак і прымавак, як сварлівасць: “Найшла каса на камень”. Акрамя таго да гэтай групы адносяцца прыказкі і прымаўкі пра празмерную цікаўнасць (“У чужое просо не ўтыкай носа” , “Не ўтыкай нос, куды не просяць”), скупасць і прагнасць ( “Не мела баба клопату…”, “Любая на багацце – як муха на агонь”, “Не з хаты, а ў хату”).
Самахвальства, балбатунства, пляткарства, нясталасць, капрызы, фанабэрлівасць, хлусня. Прыказкі і прымаўкі ўзнікаюць вельмі часта таксама, калі героі пачынаюць сябе хваліць, або ў выніку простага балбатунства:

Здрада, нахабства, зладзейства. У асабліва кульмінацыйныя драматычныя моманты героі “Палескай хронікі” сутыкаюцца і з такімі прявамі, але ў гэты момант больш разважаюць у думках пра падзеі, аналізуюць іх, а не сыпяць прыказкамі, таму і не так шмат моўных адзінак у гэтай тэматычнай групе: “Чаго не ясі, таго ў рот не нясі”, “Пакуль: косю, косю – да ў аглоблі”.
Сяброўства, вернасць, памяркоўнасць, парада, спагада, удзячнасць, шкадаванне. Госці і гасціннасць. Добра, што ўсё ж такі многім персанажам, і куранёўцам уцэлым характэрны і наступныя рысы: “Не вінаваціць нікого – ні чорта, ні бога!”.
Маладосць і старасць. У гэтай тэматычнай групе пераважна прыказкі і прымаўкі, якія не адносяцца канкрэтна да кагосьці з персанажаў “Палескай хронікі”:

У “Палескай хроніцы” прыказкі і прымаўкі варта падзяліць паміж персанажамі на тыя, якія апісываюць герояў і тыя, якія ствараюць самі персанажы – з’яўляюцца носьбітамі прыказак і прымавак. Спачатку разгледзем прыказкі і прмаўкі, якія датычацца пэўных персанажаў, даюць ім характарыстыку. Так, большасць прыказак і прымавак адносяццца да Яўхіма Глушака, Ганны Чарнушкі і Васіля Дзятла. Кола прыказак і прымавак пэўнай тэматычнай групы дазваляе вызначыць, калі не асноўныя рысы характару чалавека, але тыя, што найбольш абвострана ўспрымаюць і адзначаюць іншыя героі.
Так, працавіты, упарты, адданы зямлі і гаспадарцы Васіль падаецца ў вачах іншых няздатным, абыякавым, сквапным: “Кашы яшчэ многа трэба”, “Хоць трава не расці”.
Такім чынам, у дачыненні да моўнай карціны свету беларусаў-палешукоў у большасці выпадкаў можна казаць пра моўныя стэрэатыпы. Напрыклад, прымаўкі “Было – ды сплыло” і “Прападзі яно пропадам” у кантэксце мастацкага твора сцвярджаюць зусім не пра згубленыя рэчы, а пра аптымістычны настрой і адвагу. Такім чынам, адносяцца да групы “Аптымізм. Вытрымка. Адвага”.
Яўхіму ўласцівы нахабства, самахвальства, нікчэмнасць (на погляд Ганны), фанабэрлівасць, прагнасць, балбатунства, свавольства:

Ганна фанабэрлівая і ўпартая, нікчэмная (на думку Яўхіма), але сяброўская і дабразычлівая:

З дапамогай прымавак і прыказак апісваецца не толькі ўнутраны свет персанажа, але і яго знешнасць. Пра Ганну: “Як макаў цвет”, “Нічым не абдзяліў божа”.
Прымаўка можа характарызаваць і пару персанажаў, як Яўхіма і Ганну, напрыклад, калі яны сварацца: “Найшла каса на камень”.
Некаторыя персанажы “Палескай хронікі” па сюжэце самі з’яўляюцца стваральнікамі прыказак, як Зайчык, Куліна Чарнушкава, Хоня, Сарока. Апошняя з’яўляецца самым галоўным носьбітам вуснай народнай творчасці. Часам складана адрозніць ці гэта сапраўды народная выдумка ці мележаўскае выслоўе, бо яно заўсёды рыфмаванае і мастацка дасканалае па форме:

У “Палескай хроніцы” вельмі гаваркія прозвішчы герояў, як тая ж Сарока, якой уласціва балбатунства: “Мянціць попусту”. Гаваркія і мянушкі, які адлюстроўваюць асаблівасці персанажаў:

Такім чынам, раман “Людзі на балоце” не толькі любоўная гісторыя без хэпі энду, але і адлюстраванне І. Мележам важнага падмурка (прыказкі і прымаўкі) беларускай культуры, які дапамагае ўсведамленню сваёй асобы, нацыі, іх значнасці сярод іншых народаў у сусвеце.
P.S. А якія прыказкі і прымаўкі знайшлі вы ў рамане?

Асцярожна спойлеры!!!

Васька Дзятлік цяпер мой самы пагарджаны, наколькі я разумею, станоўчы герой з існуючых. Ніколькі яго не асуджаю за маладушнасць, у выпадку з нападам бандытаў (невядома хто з нас як бы павеў сябе ў такой сітуацыі), але далей яго мудацкие ўчынкі "мудрэй" адзін аднаго. Бесталковы валенак, ануча, сумны лох.

• Першае, калі ен вярнуўся з турмы, а яго баба з іншым гуляе. Бачу два варыянты. Альбо пакрыўдзiсь як дзяўчынка, што ен спачатку і зрабіў і сыдзі на дно, назаўжды. Другі, разбі морду суперніку. Але ён тупа ходзіць хвосцікам за навапаказанай парай, маўчыць і нічога не прадпрымае. Можа раней такія парадкі былі?...

• Другое, калі ен адвярнуўся ад яе, пасьля намоваў злых языкоў пра тое, што яна лупанулась з супернікам. Ты каму верыш, асьліная твая галава, бабе сваей або падзаборным прастытуткам? Мяне дзівіць, любімая яго пытаецца: I што ты паверыў чуткам? А ен адказвае: чуткі проста так не нараджаюцца, людзі ж кажуць. Сапраўдны алень!

• І трэцяе. Спроба падзяліць шкуру яшчэ не забітага мядзведзя. Гэта я пра падзел зямлi. Як жа гэта брыдка выглядала з боку, мужнасці, гонару проста нуль!

І якімі б па-чалавечы не былі адмоўнымі Глушакi, гэта ўсе лірыка, эмоцыі. У зямельным пытанні я цалкам на іх баку. Дзівак ўсе жыцце, дзякуючы сваей хітрасці, упартасьці, ашчаднасці і чаго граху таіць працавітасці, павялічваў сваю фінансавую заможнасць, а тут прыйшлі п'яныя галажопiкi і узброіўшыся савецкім законам вырашылі ўсе адабраць.
Калектывізацыя... асобная гісторыя.

Таксама мне вельмі спадабалicя старонкi у якix навука супрацьстаўлялась рэлігіі. Спрэчкі рэлігійнай маці і атэіста сына. Штосьцi мне гэта нагадала :)

А адносна Ганны. Я да апошняга чакаў, што не здарыцца таго самага. Калі пайшлі сваты, калі яна дала згоду, калі сталі збірацца да вяселля, і нават калі абмяняліся кольцамі ў царкве. Толькі пасля шлюбнай ночы мае надзеі канчаткова паваліліся.

І заслужана Васілю. Шкада толькі Ганну. Але сцерпіцца.