Жыцьцё раззброенага чалавека

Все войны когда-то заканчиваются. Захватнические и освободительные, праведные и преступные. Все они, слава Богу, когда-то завершаются. И тогда толпы вчерашних солдат, по большей части совсем ещё молодых мальчишек (это на их костях рождаются победы!) оказываются на улице. В военных обносках без погон и знаков различия, без оружия и без денег. Как ни крути, так было и так будет всегда. Ещё вчера они были хозяевами своей жизни, даже если жизнь эта могла закончится в следующий миг. Вчера они были худо-бедно одеты, обуты, накормлены. Был какой-никакой кров над головою и ясная перспектива следующего дня. Вчера они были солдатами. Сегодня они – разоруженные люди. Странам, за которые они воевали, в сущности, больше нет до них дела. А может быть, и самих этих стран уже нет. Нет дома, нет денег, нет работы.

Вот он сидит на скамейке на улице Вильно, двадцатилетний мальчишка, красивый, неглупый, не озлобившийся. Он безмерно устал и жутко, смертельно голоден. Он пока ещё не утратил моральных запретов, не потерял пылкой веры в лучшее и юношеских иллюзий. Что будет с ним, с нашим героем Михаилом Лубенем?

Спустя полтора года он сидит в том же сквере. Он сыт и хорошо одет. Есть деньги и некоторая уверенность в том, что завтра они тоже будут – не слишком большие, но на жизнь достанет.

Что случилось с ним в эти полтора года? Сума и тюрьма, от которых, как известно, не зарекаются. Голод и ужины в лучших отелях. Грязные обноски и костюмы от лучших виленских портных. Фотосъёмки «для взрослых» и чистая влюбленность.

Что-то утрачено, что-то осталось… Доброта, бескорыстие, способность помочь – всё это наш герой сохранил, хотя воровал и обманывал. Не убивал, но способен был и убить. Почему же сейчас, когда он свободен, обут и одет, сыт и в общем-то обеспечен, почему же сейчас он вспоминает случайно встреченного человека – немолодого официанта, который по вечерам упорно учится играть на скрипке? Который стремится к своей мечте, который голоден и счастлив. Сознание неправильности и бессмысленности жизни – вот что мучает нашего героя, вчерашнего нищего, вчерашнего миллионера и заключенного, вчерашнего солдата.

Но кому из благополучных и сытых интересна она, жизнь разоруженного человека?

Раман "Жыццё раззброенага чалавека" Сяргей Пясецкі напісаў у турме. Збіраўся яго выдаць першым і лічыў больш вартым за "Каханка Вялікай Мядзведзіцы". Аднак твор пабачыў свет толькі ў 1957 г., калі аўтар знаходзіўся ў эміграцыі. Раман таксама аўтабіяграфічны і апавядае пра жыццё аўтара якраз да пераезду ў Ракаў (да шпіёнска-кантрабандысцкага перыяду). Галоўны герой рамана Міхал Лубень дэмабілізаваўся 12 красавіка 1921 г. (з польскіх вайсковых фарміраванняў) і прыехаў у Вільню. Яго сям'я (бацька) засталася ў савецкім Мінску, і НІХТО НІДЗЕ нашага Міхала не чакаў. "Я адчуваў сябе ашуканым. Крыўдаваў на тых, каму дапамог здабыць незалежнасць для іх родных земляў, але якія нам — жаўнерам-добраахвотнікам — у тым самым не дапамагалі. Дэмабілізавалі нас, калі было ім патрэбна, і выпусцілі на брук без аніякай апекі. Забралі нават запасную бялізну, плашчы і анучы". Не буду пераказваць сюжэт твора, скажу толькі, што ён нечаканы, цікавы і праўдзівы, не здаецца надуманым. Каму цікава будзе чытаць? 1. Тым, хто цікавіцца гісторыяй Беларусі пачатку 20 ст. Жыхарам Заходняй Беларусі (у гэтым творы ўзгадваецца Ліда, Маладзечна, Баранавічы). 2. Аматарам раманаў Э. М. Рэмарка. Шмат перапляценняў з раманам "Вяртанне", дзе ў падобнай сітуацыі аказваецца нямецкі жаўнер. У творы Пясецкага таксама ёсць адзінота, сяброўства, рамантычнае каханне, алкаголь і прастытуткі — звычайны рэмаркаўскі набор. 3. Чытачам, якія любяць творы ад імя аўтара (я чамусьці толькі такія і люблю!), асабліва калі гэты аўтар — малады мужчына, які не загружае маралізатарствам і веданнем скарбаў сусветнай літаратуры.

Аднак захацець прачытаць гэты твор — гэта яшчэ паўбяды. Дзе яго знайсці? На беларускай мове раман выйшаў у часопісе "Архе" ў траўні 2014 г. Увесь наклад раскупілі, і ў 2016 г. надрукавалі дадатковы наклад у 1000 асобнікаў. Наколькі мне вядома, у вольным продажы гэтых нумароў няма. Аднак некалькі тысяч беларусаў ужо прачыталі свой часопіс і напэўна падзеляцца, калі будуць ведаць пра вашу патрэбу. Адзін нумар ёсць у мяне. Звяртайцеся!