Խանզադյանի «Թագուհին Հայոց» վեպի իրադարձությունները տեղի էին ունենում Հին Հայասայում։ Այդ ժամանակաշրջանում անկարգ և խառնաշփոթ կենցաղով են ապրել մարդիկ, հստակ բարեկիրթ կանուն ու կարգ չի գործել։ Օրինակ դաշտի գյուղերում աստվածներից առավել պաշտում էին եզանն ու գոմեշին, կանայք և աղջիկներն իրենցը նվիրում էին այդ անասուններին, լողացնում էին ամեն օր, օծում ձեթոբ։ Ցավալին այն էր, որ այդ անկիրթ ցեղերը ավելի կատաղի թշնամի էին միմյանց հանդեպ և հաճախ էին հարձակվում իրար վրա և արյուն թափում։ Սա միակ սարսափը չէ- երկրի կրոնական այրերը քրմեր էին, որոնք ամբողջապես իրենց ձեռքում էին կենտրոնացրել ողջ հոգևոր կյանքը։ Քրմերը տաճարներում մարդկանց էին զոհում աստվածների համար, գրքում հստակ նկարագրված էր արարողակարգը՝ նախ զոհին տանում էին սրբազան լվացումի, նախապես տալով թմրադեղ, ապա զոհակարգի արարողապետ քուրմը ապակե սրվակից գինի էր հեղեղում սրբազան ջրի տարրաի մեջ, որպեսզի զոհի արյունը մեջը լցվելուց չերևա։ Զոհի բերանում կենդանի բզեզ էին դնում, որ նրա հոգին առաջնորդի երկինք և զոհաթուրը մխրճելով զոհի կրծքի մեջ համարում էին իրենց առաքելությունը ավարտված։ Մյուս սարսափը այն էր, որ ընդունված կարգ էր եղել ամուսնությունից հետո օրիորդները նախ իրենց կուսական անաղարտությամբ պատկանեին քրմերից մեկին, հետո միայն ամուսնուն։ Սիսական աշխհարից 17 տարեկան հասակում հարս բերեցին Մարի-Լույսին, որը և հռչակվեց Հայոց Թագուհի։ Սիսականի հայերը, բայց որոշակիորեն տարբերվում էին մյուսներից։ Այդ մարդիկ կարծես ոչնչով չէին զարմանում, համակրանք չունեին աստվածների նկատմամբ, նրանցից չէին երկյուղում, մանավանդ շատ հազվադեպ էին տալիս նրանց անունները։ Եթե պաշտում էլ էին, ապա ձևական։ Սիսական աշխարհի հայերի ամենաջերմ պաշտամունքը կիմն էր՝ տան մայրը։ Թագուհին մեծ ըմբոստություն էր ցուցաբերում իր Ներրիկ ամրոցում լցված խաթթի քրմերի դեմ, նա պահանջում էր, որ իր ամրոցում և ամբողջ Հայասայում երկրպագեն միայն Մաժան Արմազդին և Անահիտ Աստվածուհուն։ Թագաժառանգ Կարանին հստակ պատկերացնում էր իր կնոջ նպատակը, քանի որ միայն մեկ աստված ունենալով հնարավոր կլիներ ունենալ բարեկիրթ ցեղեր և միասնական երկիր։ Մարի-Լույսը գործում էր հստակ, մեծ պայքարներ մղելով, թշնամիների բանակ ձեռք բերելով նրա համար ամեն ինչ գնալով ներըմբռնելի ու զարմանալի կերպով պարզ էր։ Նա գերագույն հաճույք էր ստանում աստվածների կործանումը տեսնելով։ Թագուհու էությունը բարդ էր և դժվար ըմբռնելի, մի օր Տաղի -Հյուսակին, Տաճարի աստղաբանին, որի նկատմամբ մեծ սեր էր մեղսավոր զգում Մարի-Լույսը ասել էր.« Ե՛րբեք։ Ոչ մի տղամարդ այլևս ինձ ցանկալի չէ։ Ես ուզում եմ ապրել ուրիշ կյանքով, ոչ մահկանացուի, այլ ձեզ նմաններին անծանոթ ու անհասանելի կյանքով։ Ես ուզոմ եմ ապրել միայն ինքս ինձ հետ, սակայն ոչ ինձ համար» ։ Առեղծվածային կերպար էր, կարող էր դաժանորեն որոշ մարդկանց զրկել բնական էությունից և մեկ վարկյան անգամ դրանից ցավ չզգալ, բայցև լույսի պես անարատ սեր էր տածում առ Տաղի- Հյուսակն։ Թագուհին նաև լավ կարողանում էր իրենից վանել իրարամերժ մտքերը և նորից հանգել նախնական կետին, նա ասում էր . « Մարդու հոգին, որ մի բուռ անշոշափելիություն է, ինչո՞ւ է պետք հազար տեղից խոցված լինելով, անհամար երևույթների ու աներևույթ աստվածների պարտական դարձնել։ Շատ եմ ուզում քննարկենք ավելի մանրամասն այս գիրքը
5 понравилось
