Драматычныя творы

"Паўлінка" - одна из самых знаменитых белорусских пьес, не сходит с подмостков уже более ста лет. Сейчас, на мой взгляд, она интересна только как исторический экскурс в прошлое столетней давности, не больше. Можно, конечно, посмеяться над глуповатым напыщенным паном Быковским, искателем богатого приданого. Но, в сущности, над чем смеяться? Над тем, что Павлинка хочет выйти замуж за нищего учителя с революционным душком, которого в конце пьесы арестовывают? И то, что сначала воспринимается, как самодурство отца - прыдбанне себе зятька по своему вкусу, - под конец понимаешь уже несколько иначе. Какой родитель не желает добра своему детищу, не хочет устроить его в жизни получше, понадежней? Быковский, конечно, такой себе типус)), вкус у папаши Павлинки так себе. Поэтому она вполне справедливо может ему говорить: если он вам нравится - вы на нем и женитесь. Это Хлестаков 2.0, провинциальный жених на типа панский лад, он впаривает легковерным о своем мифическом богатстве. Легковерные, как, например, отец Павлинки, легко ведутся на совершенно незатейливую агитацию). И он с удовольствием готов отдать дочь за первого встречного прохиндея. Павлинка защищается, как может - в деревнях и в начале ХХ века патриархальная власть отца семейства все еще очень велика, деваться девушке некуда. А отец беспокоится только об одном - как бы кто не увел такое сокровище из-под носа. Поэтому он обещает высокочтимому пану Быковскому самое скорейшее исполнение его чаяний.

А Павлинка тем временем не намерена идти за противного ей человека, когда у нее есть ее Яким Сорока. Мы видим сцену, где влюбленные разрабатывают план побега девушки с ним и скоростное венчание в ближайшем приходе. Правда, девушка побаивается, то ли отца, то ли неизвестности и необходимости совершать непривычные поступки. Например, частью плана является вылезание ночью в окно с клумкой своих необходимых вещей. Там ее подхватывает Яким и увозит в сказку на белом коне). А родителей поставят перед свершившимся фактом - им ничего не останется, как поругать и простить.

На деле из этого побега вышла совершенно смехотворная ситуацию, когда неудавшуюся бегунью достают из окна за филейную часть и возвращают в семью). Она не смогла подготовиться как следует - хотя бы вынести заранее свои вещи из родительской спальни. Нет, зачем? - она подождала, пока они заснули и пошла к ним. И вместо того, чтобы просто тихонько вынести вещи, стала прямо там же и переодеваться. Неужели удивительно, что отец проснулся и заподозрил что-то неладное?)

Затем собравшаяся молодежь всласть потроллила пана Быковского, который пришел к этим нехорошим людям с самыми светлыми намерениями)) - получить свой кусочек счастья. Разве это возбраняется?)

Прочитала, а точнее перечитала "Павлинку" Янки Купалы. В 1-ый раз я прочитала это произведение, когда впервые приехала в Беларусь (как-никак, визитная карточка белорусской драматургии). Не знаю, что во мне победит: вежливость или искренность, когда я буду писать отчет о своих впечатлениях. Наверно, всё-таки сделаю ставку на искренность.

Мне не совсем понятно, почему такое простенькое по содержанию и драматургии произведение считают шедевром. Психология главных героев показана поверхностно. Похожие образы довольно часто встречаются в других произведениях. Ничего оригинального или хотя бы хоть сколько-нибудь нового я в пьесе не нашла. Если убрать белорусский язык пьесы и национальный колорит, то получится, неплохая, но довольно-таки заурядная пьеса на тему конфликта молодой девушки с родителями по поводу своего замужества. Да, немного приправленная революционным пафосом (что, в общем-то весьма типично для произведений первой четверти 20 века), но никаких откровений не содержащая.

К сожалению, произведение не смогло зацепить внутри меня глубоких чувств и переживаний. Ну да, с исторической точно зрения – интересно, с этнографической – колоритно, но никакого отношения к современной реальной жизни это произведение не имеет. Я знаю, что эта пьеса включена в школьный список изучаемой в Беларуси литературы. И чему она учит? Вдумаемся в сюжет. Девушка не хочет выходить замуж за глуповатого и хвастливого пана Быковского, предпочитая ему бедного учителя Якима Сороку, которого в конце пьесы арестовывают за распространение революционных листовок. Планируя связать свою жизнь с революционером, девушка ставит под большой вопрос свою будущую судьбу – ее родителей вполне можно понять, почему им не нравится такой жених. Прочитав это произведение, как можно примерить его к своей судьбе, что можно почерпнуть? Давайте восхищаться гордой и независимой Павлинкой, которая хотела сбежать через окно с революционером, а до этого весь вечер язвила над неуклюжестью пана Быковкого? Ну не тянет меня сопереживать Павлинке, так же как и Якиму Сороке, который, к слову сказать, позволяет себе курить в помещении в присутствии любимой девушки и грезит идеями пролетарской революции.

Рассматривать ценность этого произведения можно только в историческом контексте – да, в начале 20 века произведение, написанное на живом белорусском языке, да еще и содержащее смелые революционные идеи, было прорывом. Сейчас пьеса остается символом белорусской культуры, но, вырванная из контекста эпохи, былой практической ценности она не имеет, хотя и остается украшением всех белорусских театров.

3 чэрвеня 1912 году ў Акопах Янка Купала скончыў п’есу "Паўлінка".
Гэтая невялікая паводле аб’ёму п’еса ўжо больш за 100 гадоў не губляе сваёй папулярнасці і актуальнасці. Купалаўскі тэатр кожны сезон пачынае з пастаноўкі гэтай камедыі. Спектакль мне падаўся так сабе, бо я не люблю ўсе гэтыя любоўныя меладрамы. А сам твор прываблівае мяне выключна сакавітасцю сваёй мовы.

Сюжэт даволі банальны: закаханыя хлопец з дзяўчынай, Паўлінка і Якім, яе бацькі супраць Якіма, называюць яго свінапасам. Распрацавалі цэлы план, каб выдаць дачку за заможнага, як ім здаецца, Адольфа Быкоўскага, які шмат з сябе паказвае, а на справе пшык. Ну а закаханай у іншага дзяўчыне нічога не застаецца, акрамя як збегчы з каханым, што ў канцы атрымліваецца не вельмі ўдала, як мы пабачым.

Сюжэцік так сабе, але мне было цікава чытаць пра жыццё сялян, не ўсё ж ім у творах беларускай літаратуры гараваць, бедаваць ды наракаць на сваю цяжкую долю. Часам трэба і выпіць, і патанчыць, і павесяліцца. Ну а колькі ў творы сакавітых прыказак, прымавак, прыгаворак! Толькі за адно гэта варта чытаць "Паўлінку". Таму і перачытваю ўжо ў які раз.

Дарэчы, у гэтым выданні шмат цікавых фотаздымкаў: на вокладцы Паўлінка і Якім у выкананні Раісы Кашэльнікавай і Івана Шацілы. Увогуле там сабраныя фотаздымкі розных выканаўцаў роляў галоўных герояў. Ёсць і сучасная Паўлінка, Юлія Шпілеўская, у выкананні якой я і бачыла Паўлінку, прывабная дзяўчына з прыемным голасам.

8 ліпеня 1910 года ў Санкт-Пецярбургу асобнай кнігай выйшла паэма Янкі Купалы «Адвечная песня». Апафеоз гаротнай і бядотнай беларускай літаратуры :) Жыццё беднага няшчаснага мужыка, якому ніводная пара года не прыносіць шчасця, а толькі новыя чарговыя беды.

Паэма невялікая па аб’ёме, складаецца з 12 частак. Відаць, як 12 месяцаў. Некаторыя главы маюць назвы пор года ("Вясна", "Лета"), некаторыя — тыповых сялянскіх заняткаў ("Жніво"). Мы бачым жыццё мужыка ў храналагічнай паслядоўнасці ад калыскі, дзе ўсё пачынаецца, ёсць надзея, да труны, дзе ўжо кола замкнулася, выйсця няма. "Адвечная песня", бо такі цяжкі лёс наканаваны мужыку і яго сям’і з пакалення ў пакаленне. З гэтага кола не вырвацца, лёс не змяніць. Моцную кропку паэмы ставіць тое, што памірае мужык як бы двойчы: першы раз фізічна, потым яго цень паўстае з магілы, глядзіць, ці не змянілася нешта ў свеце, разумее, што ўсё так жа беспрасветна, і сыходзіць назад у магілу. Зразумела, што Купала паказвае не нейкага канкрэтнага мужыка, а зборны вобраз тагачаснага белаоускага сялянства.

Паэму чытала не адзін раз. Знайшла ў бібліятэцы такое прыгожае выданне ў супервокладцы і вырашыла перачытаць. Унутры прыгожыя малюнкі Шаранговіча такой жа колеравай гамы, што на вокладцы, усё ў карычневых адценнях, а таксама гладкія старонкі. Такое выданне хацелася б мець у сваёй бібліятэцы.
Паэма поўная беспрасветнага трагізму, што выдатна атрымалася адлюстраваць у аднайменным спектаклі Рэспубліканскага тэатру беларускай драматургіі. Неверагодны Ігар Сігаў у ролі мужыка.

Гэты твор вызначаецца самай галоўнай, самай запаветнай і палымянай ідэяй усяго жыцьця песьняра — ідэяй нацыянальнага вызваленьня і адраджэньня, якую ён нястомна й настойліва рэалізаваў і ў паэзіі, і ў драматургіі, і ў публіцыстыцы.
Раскіданае гняздо сям'і Зяблікаў — сымбаль трагічнага лёсу Беларусі ў пачатку XX стагодзьдзя, перад першай рускай рэвалюцыяй. Уся Беларусь была раскіданым гняздом, бо яе народ, ствараючы ўсе зямныя багацьці, задыхаўся ад безьзямельля і ня быў гаспадаром на сваёй зямлі.
Цэнтральнай філязофскай праблемай драмы «Раскіданае гняздо» зьяўляецца праблема шчасьця. Усё ў творы: кампазыцыя, сюжэт, вобразы, насычанасьць рамантычнымі сродкамі ў глыбока рэалістычным творы — падпарадкавана цэнтральнай філязофскай праблеме.

Бачыў спачатку пастаноўку Ф.Янкоўскага ў Рускім драматычным тэатры імя Максіма Горкага, а толькі пасля прачытаў уважліва твор .
Спачатку абмалюем сітуацыю. У 1-м акце мы даведваемся пра сям'ю Зяблікаў, у якіх забіраюць гаспадарку з-за таго, што бацька Лявон судзіцца з новымі парадкамі паніча, які вярнуўся дахаты. Старэйшы сын Сымон гатовы бараніць сваё з сякерай у руках, але яму не даюць. Маці Марыля ляжыць хворая. Старэйшая Зося распавядае малым братам і сёстрам сон, у якім іх выводзіць з балота па вясёлцы Св.Пётра, а таксама аддае кветкі старому жабраку, каб той памаліўся за прыгожага паніча. мне падаецца, гэта ўсё сімвалічным. Данілка майструе скрыпку, што таксама з'яўляецца сімвалам мастацтва, як і ў "Сымоне-музыку" Якуба Коласа і інш. творах. Увогуле сімвалізм уласцівы Янку Купалу, што адлюстраваўся ў назве твора: у канцы 1-га акта здымаюць дах з хаты, якая яшчэ больш становіцца падобнай да гнязда, і бацька Зяблікаў павесіўся.
У кожным акце свая пазіцыя, свае памкненні і мэты ва ўсіх герояў. У 2-м акце паніч прыходзіць да Зяблікаў на руіны. Сымон з ім спрачаецца, Данілка просіць на струныі смычок, Зоська ўкленчыла перад багатым, а Марыля просіць, каб не зводзіў дачкі.
У 3-м акце Сымон і Марыля нясуць крыж на могілку бацькі, а Зоська застаецца з дзецьмі ў "раскіданым гняздзе". Да яе прыходзіць Незнаёмы, які запрашае на невядомы сход, дзе вызначацца лёсы мільёнаў.
У 4-м акце надыходзіць восень і становіцца халадней, але сымон і не мусіць кідаць родную зямлю і сямейных не пушчае. Прыходзіць Незнаёмы, і Сымон разрываецца між тым, каб ісці на сход і застацца на руінах. І тут прыводзяць звязаную Зосю, якая хацела павесіцца ля палаца.
У 5-м акце Сымон сыходзіць шукаць сход. Зоська вар'яцее з-за кахання да Паніча (абдымае дрэва замест яго). Вяртаецца стары жабрак, і за ім сыходзяць марыля і дзеці з торбамі пад музыку Данілкавай скрыпачкі. пазней вяртаецца сымон з галавешкамі ад палаючага палаца і забірае з сабой Зосю, і ідуць таксама шукаць лепшага жыцця.
Атрымаўся больш пераказ, а не рэцэнзія, але тым, хто возьмецца прачытаць ці схадзіць на спектакль будзе не сумна, бо шмат цікавых пытанняў яшчэ засталося - гэта і вобраз Незнаёмага, і што за сход, на які ён кліча і інш. Прыемнага чытва!

Напісаная ў 1912 годзе камедыя, на самой справе, спроба Янкі Купалы ў новым для сябе жанры. Аднак, канцоўка ў "Паўлінцы" не камедыйная, нават нешчаслівая. Бацька галоўнай гераіні выганяе з дому Адольфа Быкоўскага, але ж і каханы ёю Якім Сарока арыштаваны... Не дзіўна, што школьнікі сёння пішуць фанфікі на гэты твор з іншай канцоўкай услед за пісьменнікам Сяргеем Кавалёвым. Ды і сам твор Янкі Купалы вельмі нагадвае мне "Моднага шляхцюка" Каруся Каганца, але зараз не пра гэта.
Раю вам прачытаць неўміручы твор, а не толькі паглядзець на сцэне Купалаўскага тэтра ў Менску, тым больш, што ўпершыню п'еса была пастаўлена беларускім драматычным таварыствам у Вільні. І зусім не глядзіце тэлевізійны мюзікл "Паўлінка NEW", бо толькі ў кнізе вы ўбачыце тыпажны якасны канфлікт бацькоў і дзяцей (У.Шэкспір "Рамэа і Джульета", В.Дунін-Марцінкевіч "Пінская шляхта" і інш.), але ў адрозненні ад дзядулі Шэкспіра вы ўбачыце канфлікт унутры адной сям'і, а ў адрозненні ад дзядзькі Вінцука галоўны залётнік - пан Быкоўскі - непараўнальны самахвал-"танцор"-"спявак" у параўнанні са старым Куторгам Марцінкевіча.
Смех у папяровым варыянце выклікаюць і тыпажныя беларускія сем'і (Крыніцкія, Пустарэвічы). Яны доўгі час з Якіма Сарокі рабілі рэвалюцыянера:

Аднак, ці быў настаўнік рэвалюцыянерам, сказаць складана, бо Янка Купала не пакінуў для гэтага пераканальных падстаў. Прачытайце, і зрабіце сваю выснову!
Асабліва раю прачытаць гэты твор будучым настаўнікам, і ў вашу скарбонку дадасца яшчэ адзін педагагічны тыпаж, акрамя Андрэя Лабановіча Якуба Коласа, Лявона Задумы Максіма Гарэцкага, Янкі Здольніка таго ж Янкі Купалы, але пра гэта ў наступны раз...

Любимый Янка Купала. Одно из лучших его поизведений.

Как найти выход из сложной ситуации? Какой выход правильный?

Хочу посмотреть на эту книгу с такой точки зрения и раскрыть только одну проблему из того множества, что раскрывается в этой книге. Мы все знаем, что нет безвыходных ситуаций. И в "Раскiданым гняздзе" есть все те основные выходы, которыми и мы пользуемся в нашей жизни. Сейчас я попробую перечислить эти выходы, опираясь на текст пьесы, так что здесь будут спойлеры.

• Самоубийство. К сожалению, это довольно распространенный и всем известный выход из сложной ситуации. В этом произведении из жизни уходит глава семейства, оставляя деток, заболевшую жену без дома, на улице. Конечно, он многое сделал: протестовал, жаловался, просил. Но не смог добиться. И не пережил. Герой поверил в свою слабость, в то, что больше ничего не сможет сделать и ушёл навсегда.
• Спятаться в себе.Выход Зоськи, его дочери, не так сильно отличается, если не брать во внимание то, что она пошла потом за братом. Она скрылась в своём мире, утопилась в своих мечтах, в любви. Зоська забыла реальность, убежала от неё.
• Попросить о помощи. Марыля, как любая мать, не могла оставить своих маленьких детей умирать, не могла пойти бороться. И она пошла просить о помощи. Я спросила мою маму, и знаете, она выбрала бы этот же выход. Когда я спросила, почему наши мнения расходятся, она ответила так:"Когда есть дети, то совершенно подругому смотришь на мир. Начинаешь бояться уже не за себя."

• Делать своё дело. Несмотря ни на что. Такой наиболее подходящий мне выход (хотя четвёртый мне тоже в чем-то по душе) нашёл 14-летний Данилка, который делал свою скрипочку. Он хотел решить проблему с помощью вечного - искусства. Этот мальчик вызвал у меня самую большую симпатию. А ещё он единственный, кто переживал за всех, но был мужественным.

Чым так вабіць "Паўлінка", якая на працягу многіх дзесяцігоддзяў застаецца самай папулярнай беларускай камедыяй?
Сюжэт — самы звычайны, яго знойдзеш у кожным другім вадэвілі: непакорлівае каханне маладых.
Героі — таксама тыпажы даволі стандартныя. Зухаватыя сябры-кумы, якія любяць паразмаўляць аб справах і не толькі, ды перакуліць чарку, калі здарыцца нагода. Іх жонкі, паважныя, практычныя кабеты, якія змагаюцца з п"янствам і прэтэндуюць на кіруючую ролю ў сям"і. Галоўны камічны персанаж — пан Адольф, якія ўвасабляе "псеўдаадукаваную" культуру, супрацьпастаўляючы яе традыцыўнай, народнай. Урэшце сама Паўлінка — дзяўчына, прыемная ва ўсіх адносінах, але ж нічым асаблівым яна не вылучаецца...
Напэўна, сакрэт поспеху купалаўскай камедыі — гэта ўсё ж той самы народны дух, які не знойдзеш між радкоў, але заўсёды выразна адчуваеш пры чытанні. Разумееш, што вось яны тут нашы беларускія якасці: дасціпнасць, памяркоўнасць, паважлівасць да іншых, але і стойкасць ва ўласных поглядах...
І яшчэ "Паўлінка" — надзвычай сцэнічная. Колькі б не давалі яе купалаўцы, у зале заўсёды аншлаг. Думаю, ў кожнага склаўся свой вобраз гэтай гераіні, у тым ліку і на сцэне. Як для мяне, дык найлепшай Паўлінкай была Зоя Белахвосцік. <userpic size="l" id="f93b11vu" reader="IrinaTripuzova" href="