Сутарэнні Ромула. Гульня ў Альбарутэнію

Як заўсёды з кнігамі Рублеўскай, уражанні ў мяне супярэчлівыя. Цікавая тэма, непаганы сюжэт, дый напісана няблага, неаднастайныя персанажы (хаця тры хлапцы ў масоўцы адрозніваюцца надта слаба і ролі амаль не выконваюць). Я нават захаплялася аповедам, суперажывала, спяшалася даведацца, што далей... а потым нешта зноў выбівала з тэксту і прымушала скептычна крывіцца. Уражанне ці то дзяціннасці, наіўнасці напісання некаторых эпізодаў (пры цалкам недзіцячым аповедзе), ці то пэўнай скаванасці, змушанасці пісьма.

Усё-такі кніга моцная, найперш тэмай. Нашы сучаснікі, моладзь (ну проста гарадскія эльфы) гуляюць у Альбарутэнію. Яны знаходзяць дзірку ў мінулае, у 1930-я гады, і пражываюць хвіліны жыццяў, дакладней, смерцяў беларускіх інтэлігентаў . Спачатку чытач асацыюе сябе з сучаснікам (што нескладана), потым - перажывае апошнія хвіліны ў целе рэпрэсаванага. Гэта сапраўды моцна (і вельмі выхаваўча), і я разумею, чаму аўтарка называе гэтую кнігу самай цяжкой і вымотвальнай для сябе.

Аднаго асуджанага выпадкова выцягваюць у наш час. І вось гэта сапраўды яркі ход, ёсць некалькі (на жаль, мала) бліскучых эпізодаў - спазнаванне будучыні чалавекам, асуджаным на смерць, гатовым у любую хвіліну вярнуцца ў сваю вязніцу. Герой Скаловіч проста нерэальна трагічна-фантасмагарычны. Ну, вядома, вобраз брутальнага хіміка-нос-горбінкай, ці то здрадніка, ці то героя, жыве ў сэрцы кожнай постпотэраўскай лэдзі любога веку. Хто асудзіць за яго Рублеўскую, хай ніколі не пачуе слова "заўсёды".

У сутнасці кніга складаецца з мноства падгісторый сучаснікаў, гістарычных рэальных ці прыдуманых дзеячаў, успамінаў і аповедаў. Чытаецца нязмушана, хоць скразная сюжэтная лінія праз гэта атрымліваецца менш выяўнай. Нешта чым далей, тым больш я пачынаю цаніць стары добры лінейны аповед.

Зашмат інфармацыі, як пра рэпрэсаваных асобаў (ледзь не з цытацыяй энцыклапедый), так і пра ўсялякія-ўсялякія розныя рэчы: зашмат даведачных звестак, імёнаў, датаў, пэўных натацый, доўгіх разваг і маналогаў у недарэчных для герояў сітуацыях. Гэта напружвае і выглядае ненатуральным. Не люблю, калі аўтар прымае чытача за дурня і ўсё яму разжоўвае. У наш век вікіпедыі не выпадае хваліцца эрудыцыяй.

Калі пафас у такой трагічнай тэме можна дараваць, то сентыментальнасць б'е цераз край. Так, часам эмоцыі адгукаюцца, але ўсё-такі - цераз край.

Раздражнялі і памылкі, так думаю, карэктара: спрэс прыстаўны галосны пасля галосных (ігруша, іртуць, іржа...), ігнараванне традыцыйнага націску на канчатак дзеясловаў кшталту ідзяце, несяце, ну, і так, дробязі.

Прыдзірацца ёсць да чаго. Аднак кнігу буду раіць. Менавіта праз простасць, даступнасць напісання, інфармацыйнасць, важнасць тэмы і эмацыйны спосаб яе раскрыцця.

Перевод на русский язык

Здесь...

Как всегда с книгами Рублевской, впечатления у меня противоречивые. Интересная тема, непоганый сюжет, да и написано неплохо, неоднородные персонажи (хотя три парня в массовке отличаются очень слабо и роли почти не играют). Я даже увлекалась рассказом, сопереживала, спешила узнать, что дальше... а потом что-то снова выбивало и заставляло скептически кривиться. Впечатление то ли детскости, наивности написания некоторых эпизодов (при полностью недетском повествовании), то ли определенной скованности письма.

Все-таки книга сильная, прежде всего темой. Наши современники, молодежь (ну просто городские эльфы) играют в Альбарутению (Беларусь, если кто не в теме). Они находят дыру в прошлое и проживают минуты жизней, точнее, смертей белорусских интеллигентов в 1930-е годы. Сначала читатель ассоциирует себя с современником (что несложно), потом - переживает последние минуты в теле репрессированного. Это действительно сильно (и очень воспитательно), и я понимаю, почему авторка называет эту книгу самой тяжелой и изматывающей для себя.

Одного осужденного случайно вытаскивают в наше время. И вот это действительно яркий ход, есть несколько (к сожалению, мало) блестящих эпизодов - узнавание будущего человеком, осужденным на смерть, готовым в любую минуту вернуться в свою темницу. Герой Скалович просто нереально трагически-фантасмагорический. Ну, конечно, образ брутального химика-нос-горбинкой, то ли предателя, то ли героя, живет в сердце каждой постпоттеровской леди любого возраста. Кто осудит за него Рублевскую, пусть никогда не услышит слово "всегда".

По сути книга состоит из множества подисторий современников, исторических реальных или придуманных деятелей, воспоминаний и рассказов. Читается непринужденно, хотя сквозная сюжетная линия получается менее выраженной. Что-то чем дальше, тем больше я начинаю ценить старое доброе линейное повествование.

Слишком много информации, как о репрессированных (чуть ли не с цитацией энциклопедий), так и о всяких-всяких разных вещах: слишком много справочных сведений, имен, дат, каких-то нотаций, долгих рассуждений и монологов в нелепых для героев ситуациях. Это напрягает и выглядит неестественно. Не люблю, когда автор принимает читателя за дурака и все ему разжевывает. В наш век википедии не приходится хвастаться эрудицией.

Если пафос в такой трагической теме можно простить, то сентиментальность бьет через край. Да, иногда цепляет, но все-таки - через край.

Придраться есть к чему. Однако книгу буду советовать. Именно из-за простоты, доступности написания, информативности, важности тему и эмоционального способа ее раскрытия.

У гэтым рамане таксама пераплецены аповед з нашага часу і 1930-х, але дадаецца шмат іншых гістарычных эпізодаў: паслярэвалюцыйныя падзеі, сцэнкі часоў паўстання Каліноўскага, Сярэднявечча праз гісторыю роду Курб-Варановічаў.

Чыталася больш натуральна, чым гульня ў Альбарутэнію . Без фантасмагарычнага персанажа невялікія ўтрыраванні нейкіх рысаў у персанажаў не раздражняюць. Пераключэнні на мінуўшчыну не пераважваюць асноўную лінію аповеду. Значна менш дадатковых звестак і недарэчных "лекцый". Без штучных натацый, праўда, не абышлося, сам чытач ну нізавошта не зрабіў бы выснову без разжоўвання аўтаркі.

Аповед часам сапраўды захопліваў, хоць сентыментальнасць лініі кахання а-ля (не)найлепшы жаночы раман затапіла любыя паняцці меры. Што праўда, Леаніды... Караткевіча таксама залітыя сентыментальнасцю, як грушы цукровым сіропам, але нашто параўноўваць непараўнальнае.

На дзіва натуральнай падалася лінія суіснавання аўтара і герояў (я пішу раман, зводжу персанажаў, каб яны забяспечылі мне сюжэт), такі наўмысны постмадэрнісцкі прыёмчык чамусьці не раздражняў штучнасцю, відаць, праз удалы вобраз "аўтара" - паспяховага няўдачніка.

Спадабаўся акцэнт на неадназначнасці гісторыі, яе інтэрпрэтацыі, як і матывацыі людзей. У кожнага можа быць свая праўда, навуковая дыскусія мае на ўвазе несупадзенне думак, цывілізаваная спрэчка з выкладам аргументаў каштоўная ў любой навуцы. Называць чалавека здраднікам, не ведаючы ўсіх абставінаў, надта недарэчна... а хто можа ведаць усе абставіны?..

Зноў жа кніга наўмысна карысная-выхаваўчая: тут і заахвочванне да даследавання радаводаў, і паглыбленне ў часы сталінскіх рэпрэсій, усё аздобленае разгадваннем гістарычных таямніцаў (распалавінены срэбны келіх, падземная царква, варажнеча і лучнасць двух родаў).

Зноў жа не хапіла добрай рукі карэктара, дробныя памылкі з канчаткамі, прыстаўнымі галоснымі, формамі дзеясловаў, пара русізмаў (размарыўся = "размечтался", а чытаецца "натаміўся").

Калі б не пара літаральна фразаў, узроставы цэнз кнігі можна было б апусціць - і кніга стала б вельмі ўдалай для старэйшых школьнікаў. Для дарослага ж чалавека, знаёмага з багаццем сусветнай літаратуры, яна падаецца троху дзяціннай запростай. Але чым больш усяго дыхае па-беларуску, тым лепш. Кнігу гатовая раіць хіба вельмі маладым і не вельмі спакушаным сур'ёзнай літаратурай чытачам.

Перевод на русский язык...

Здеся...

В этом романе также переплетены повествования из нашего времени и 1930-х годов, но добавляется много других исторических эпизодов: послереволюционные события, сценки времен восстания Калиновского, Средневековье через историю рода Курб-Вороновичей.

Читалось более естественно, чем Игра в Альбарутению . Без фантасмагорического персонажа небольшие утрирования отдельных черт персонажей не раздражали. Переключение на прошлое не перевешивало основную линию рассказа. Гораздо меньше дополнительных сведений и нелепых "лекций". Без искусственных нотаций, правда, не обошлось, сам читатель ну ни за что не сделал бы вывод без разжевывания авторки.

Повествование иногда действительно захватывало, хотя сентиментальность линии любви а-ля (не)лучший женский роман затопила любые понятия меры. Правда, Леониды... Короткевича также залиты сентиментальностью, как груши сахарным сиропом, но зачем сравнивать несравнимое.

На удивление естественной показалась линия сосуществования автора и героев (я пишу роман, свожу персонажей, чтобы они обеспечили мне сюжет), такой преднамеренный постмодернистский приемчик почему-то не раздражал искусственностью, видимо, из-за получившегося образа "автора" - успешного неудачника.

Понравился акцент на неоднозначности истории, ее интерпретации, как и мотивации людей. У каждого может быть своя правда, научная дискуссия подразумевает несовпадение мыслей, цивилизованный спор с изложением аргументов ценен в любой науке. Называть человека предателем, не зная всех обстоятельств, слишком нелепо... а кто может знать все обстоятельства?..

Опять же книга подчеркнуто полезная-воспитательная: здесь и поощрение к исследованию родоводов, и погружение во времена сталинских репрессий, все оправленное разгадыванием исторических тайн (располовиненый серебряный кубок, подземная церковь, вражда и связь двух родов).

Опять же не хватило хорошей руки корректора, мелкие ошибки с окончаниями, приставными гласными, формами глаголов, пара русизмов (размарыўся = "размечтался", а читается "натаміўся").

Если бы не пара буквально фраз, возрастной ценз книги можно было бы опустить - и книга стала бы очень подходящей для старших школьников. Для взрослого же человека, знакомого с богатством мировой литературы, она кажется немного наивной, простой. Но чем больше всего дышит по-белорусски, тем лучше. Книгу готова советовать разве что очень молодым и не очень искушенным серьезной литературой читателям.

Ніхто ў 90-ыя не чакаў, што паэтка Людміла Рублеўская, якая ад першых сваіх публікацый і кніг звярнула на сябе ўвагу і ўпэўнена заняла сваю персанальную “дзялку” ў беларускай паэзіі, раптам перакваліфікуецца ў празаіка. Прычым і ў празаічным цэху яна вельмі хутка зрабіла кар’еру – і з чалядніка літаральна за некалькі год вырасла да майстра. Падобныя прыклады ў беларускай літаратуры ўжо былі, напрыклад, Вольга Іпатава, але ніхто раней з жанчын-паэтак у прозе не меў такога поспеху як Людміла Рублеўская. Яна, нядоўга экспэрэментуючы, адразу ўзялася за самыя запатрабавальныя чытачом жанры – дэтэктыў, прыгодніцкі і гістарычны раман. Прычым працуе так актыўна, што новыя кнігі ў яе выходзяць штогод.

Апошнім часам Людміла Рублеўская піша пераважна гістарычна-прыгодніцкія раманы. У нейкім сэнсе яе можна назваць спадкаемніцай Уладзіміра Караткевіча. Але калі беларускія празаікі ў гэтым жанры раней глыбока сягалі ў гісторыю Беларусі – ад Полацкага княства да часоў Вялікага княства Літоўскага – то Рублеўская тут абрала сабе зусім недалёкі, але вельмі драматычны час, – 30-ыя гады мінулага стагоддзя. Час татальных зачыстак беларускай нацыянальнай інтэлігенцыі. Яшчэ не так даўно гэтая тэма ў беларускай літаратуры была жорстка забароненая.

Разам з гісторыкам Віталём Скалабанам пісьменніца актыўна займалася гэтай трагічнай тэмай і напісала шэраг артыкулаў і нарысаў. Назапашаны матэрыял яна і скарыстала ў стварэнні раманаў “Сутарэнні Ромула” і “Забіць нягодніка, альбо Гульня ў Албарутэнію”. Калі казаць пра чытацкую аўдыторыю твораў – то перадусім гэта моладзь. Як раз яна шмат можа даведацца пра беларускія справы ХХ стагоддзя – адкуль у беларускім правапісе ўзяўся падзел на “тарашкевіцу” і “наркамаўку”, хто такія Язэп Лёсік і Вацлаў Ластоўскі і чаму прыканцы 30-х гадоў у Беларусі засталіся лічаныя пісьменнікі.

Асобна трэба сказаць пра фабульныя асаблівасці раманаў. Пісьменніца любіць рабіць падарожжы ў часе, а ў рамане “Забіць нягодніка” героі твора наогул вандруюць па часе, патрапляючы з ХХІ стагоддзя ў 30-я гады ХХ стагоддзя. Падчас гэтых вандровак яны робяцца сведкамі трагічных здарэнняў – катаванняў, забойстваў, здрадаў. Гэта не новы літаратурны прыём, але я асабіста не вялікі яго прыхільнік, асабліва што тадычыцца гістарычнай прозы, бо размываецца гістарычны кантэкст і цяжка рэальна ўспрымаць падзеі. Атрымліваецца як у дзіцячай размове пра якую-небудзь старажытную бітву, маўляў, вось бы мне кулямёт, то я адзін бы разагнаў варожае войска. З пазіцыі сённяшніх дзён многія гістарычныя падзеі выглядаюць часам нелагічнымі, або прынамсі дзіўнымі.

Упэўнены, што асобныя творы Людміры Рублеўская будуць вывучаць у школе, бо ў іх ёсць выхаваўчы элемент – чытач лёгка ўсведамляе, што такое дабро, а што такое зло, а таксама багата даведаецца пра цікавую, легендарную гісторыю сваё роднай краіны.