В когтях ГПУ

Попутчiк любiў свайго сына i хацеў узгадаваць яго ў беларускiм духу, што было повадам частых сямейных непаразуменьняў, бо жонка лямантавала:

• Што робiш? Калечыш дзiцё! Я ня хочу, каб ён быў беларусам.

В "социалистическом государстве" неважно, имеет ли кто-то за собой какую-то вину; важно то, что он родня другого арестованного.

- Э, сон глупства!.. Сны трэба заўседы тлумачыць наадварот...

I, знакам тым, не ведае, што дэманструючы сваю беларускасць і жаданне працаваць на карысць беларускай культуры ды захопліваючыся дасюлешнімі дасягненнямі, - ен падпісваў ужо свой прысуд.

Усе магчыма ў гэтай краіне ўсялякіх магчымасцяў...

Часта няма аб чым гутарыць, асабліва калі людзі прымушаны быць з сабой неразлучна цэлыя дні і ночы. Усе ўжо, здаецца, сказана, усе перагаворана.

Даведзены тэрорам да поўнага маральнага заняпаду, ён далей iшоў дарогаю зрады, думаючы, што гэткiм чынам выратуецца ад смерцi.

Адзін з маіх прыяцеляў казаў мне раз:
— Ты, Франук, любіш стукнуцца ілбом аб сценку. А пасьля дзівуешся, што выскачыў сіняк і баліць.

Самая страшная, самая жуткая жизнь ещё имеет свои достоинства. Наихудшая жизнь - лучше смерти. Ведь здесь всегда есть ещё какая-то надежда, а там - надежды уже нет.

Входящий не грусти!
Выходящий не радуйся!

Чалавек гэтак хутка датарноўваецца да новых, ненармальных абставінаў жыцьця, прыроджаная патрэба сьмеху гэтак моцна дапамінаецца сваіх правоў, што нават тыя, якім заўтрашні дзень нясе цяжкое вандраваньне этапам на Салоўкі, якія ніколі ўжо не пабачаць сваіх блізкіх, ды нават тыя, каго заўтра ізь зьвязанымі рукамі й заткнутым ротам павязуць на месца экзэкуцыі, дзе іх чакае з нагану, – сяньня, бывае, бястурботна нешта напяваюць…

Такую ругань, которая слышна в стенах "женроты", редко услышишь среди мужчин.

Женщины, которые имели грудных детей, получали дополнительный паек для дитя: горсть сахара, немного молока, кусок серого хлеба. Так вот бывало, что мать отдавала этот детский паек... своему "хахалю", а дитя - сосало весь день размоченный материнской слюной кусочек хлеба.

Здавалася-б, што шмат ёсьць пераменаў: адны памiраюць, другiх расстрэльваюць, iншых па сканчэньнi кары ў лягеры вывозяць некуды - у пячорскую тундру, Нарымскi край або сiбiрскую тайгу. Мяняюцца начальнiкi лягеру. Але не мяняецца самае галоўнае: няволя...

Дзiўнай выдалася Попутчiку тут гэта нястача жыцьця кафэ. Асаблiва ня мог уцямiць, як бяз гэтага абыходзiлася артыстычная багэма. Ён, Попутчiк, звыкшы да iншага жыцьця, гэты недахоп адчуваў надта востра. Дык вось, увечары часам хадзiў да якойсьцi "сталоўкi" на шклянку пiва. Але-ж тыя савецкiя сталоўкi! 3 падлогай, пасыпанай апiлкамi, з няветлымi "афiцыянтамi" (кэльнэрамi), з гэтай публiкай у даўгiх чырвонаармейскiх шынэлях, не падабалiся яму.