Нарыс гісторыі Беларусі (1795-2002)

Якія ж вынікі мела ўмяшанне Расіі ў гістарычны лёс беларусаў? Па-першае, шляхам замацавання беларускіх земляў пад уладай рускай абсалютнай манархіі на іх перапынілася тэндэнцыя да пераходу ад шляхецкай да дэмакратычнай рэспублікі, якая выяўлялася ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Гэта быў крок назад да ўмацавання прыгонніцтва, да гвалту з чалавечай асобы. Па-другое, замаруджвалася нацыянальная самаідэнтыфікацыя беларусаў, гарантам якой магло выступаць былое Вялікае Княства Літоўскае. Па-трэцяе, Беларусь апынулася ў складзе эканамічна адсталай краіны. Расійская імперыя не магла ніякім іншым чынам паспрыяць гаспадарчаму прагрэсу края, апроч як яго мілітарызацыяй. Яна не мела сілы больш, як на ваенна-адміністрацыйнае падпарадкаванне захопленных земляў. Гэта была моцная ваенная дзяржава, якая не магла не ўцягваць беларускі народ ў свае бясконцыя захопніцкія авантуры.