Алтын Орда

«Масаң адам әрі керең, әрі соқыр, онда ақыл-парасат болмайды. Оның ой -білігі, дарыны түкке де тұрмайды. Ол ұятқа қалудан басқа ештеңе тындырмақ емес. Ішкілікке салынған ел билеушінің қолынан ешбір ұлы нәрсе келмейді. Ішкілікке құныққан әскер басшысы өз сарбаздарының жауынгерлік сабын өз билігінде ұстай алмақ емес. Ал, масаң ноян өзі атқан садақ оғының қайда, неге тигенін білмейді. Егер ішімдіксіз болмайтын болса, ең көп дегенде айына үш мәртебе ішкен жөн. Не бір-ақ рет ішсе қандай оңды, тіпті ішпей қойса өте дұрыс - ақ. Тек, ондай мүлдем ішпейтіндерді кездестіру қиын».

Жоқ, мен өйте алмас едім,— деген ойланып Шыңғыс хан,— саған бәрін тастау оңай, атақ - бақты да, дәрежені де... Өйткені сенің артыңда үрім-бұтағың жоқ қой. Ал маған олай істеуге болмайды. Төрт ұлым — төрт жиеһангер, әр немерем — әр елдің ханы, шөберелерім де ат жалын тартып міне бастады. Менің даңқым енді солар арқылы қанат жаяды...
Ал өзіме өмір сұрап алғанмен үрім-бұтағымды осы күнгілеріндей атақ - бақ, дәрежеге жеткізе аламын ба? Тек өз басым үшін ғана емес, солар үшін де күресіп, алысып-жұлысқан жоқпын ба? Жоқ, өйте алмайды екенмін. Менің сұрап алмақ өмірім, оданда үрім-бұтағымның игілікті өміріне айналсын. Сонда олардың әр жеңісінен, әр алға басқан адымынан мен қайтадан туамын. Үрім-бұтағым өмірімнің жалғасы. Егер олардың даңқы мәңгі өлмесе, мен де мәңгі жасаймын. Адамға бұдан зор тілек бар ма?
Үрім-бұтақ деген міне осы.

Сол атасы қарт Борақұлдан:
— Бұл жалғанда саған не қымбат? — деп сұраған.
— Өмір! — деген Борақұл.
— Оны немен дәлелдейсің? — деген Шыңғыс хан.
— Мен қазір ұлы мәртебелі Шыңғыс ханның арқасында, ұлы Орданың шаңырағын ұстап тұрған тоғыз уылдырығыңның — тоғыз өрлігіңнің бірі болдым,— деген Борақұл.— Ұлы ханның өз иығынан алтын кіреукелі тон кидім, бірінен-бірі асқан отыз сұлу қатын алдым, алдымда билейтін ұлысым, бықыған малым бар... Бірақ қартайдым, төрімнен көрім жақын қалды. Ал егер құдай маған, мені баяғы саған қосылардан бұрынғыдай малшы болып жүрген таз қалпыма, бірақ жас қалпыма қайта түсірейін, мына атақ - бақ, дәрежеңді қиып кете аласың ба? — десе, мен сөз айтпай көнер едім. Өмірдің қымбаттылығы міне, осындай.