Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без

З усіх кніг, якія напісаў і выдаў Уладзімір Някляеў, гэтая, відавочна, найбольш асабістая і балючая. У кожнага чалавека, асабліва ў сталым узросце, ёсць у мінулым такія падзеі, якія я назваў бы хаджэннем па краі абрыву – на памяць пра гэта застаецца жывёльны страх і таямніца за сям'ю пячаткамі. Пра нейкі ўчынак. Пра нейкую жахлівую небяспеку. Пра безвыходную сітуацыю. Пра хвіліны, калі развітваешся з жыцьцём.

У анатацыі да рамана Уладзіміра Някляева “Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без” пазначана, што “гэтая кніга шмат у чым аўтабіяграфічная”. І нават калі ўлічыць, што шэраг герояў і падзеяў у кнізе прыдуманыя аўтарам, і ў рэальнасці застаецца толькі тое, што Някляеў у зусім юным узросце, будучы студэнтам Менскага тэхнікума сувязі, дапытваўся ў КДБ па справе датычнасці да антысавецкай, дысыдэнцкай групоўкі, то і гэтага дастаткова, каб пабываць на краі абрыву.

Някляеў, то бок герой рамана, прыехаў у Менск амаль што падлеткам, у 15-гадовым узросце, з глыбокай правінцыі – нарадзіўся ў Смаргоні, дзяцінства правёў у мястэчку Крэва. У Менску яго ўразілі сваім разняволеннем і імкненнем да свабоды стылягі, так званая сталічная залатая моладзь. Гэта не былі нейкія гопнікі і шантрапа. Хлопцы вучыліся ў элітных ВНУ - дзеці пісьменнікаў, рэжысёраў, навукоўцаў. Лідарам у іх стаў вядомы менскі дысыдэнт Кім Хадзееў. Хадзееў сваёй харызмай і розумам зачараваў хлапчука з правінцыі, галоўнага героя рамана. Хлапчук далучаецца да гэтага кола людзей. Зразумела, КДБ пільна сочыць за хадзееўскім гуртком і неўзабаве робіць з яго “антысавецкую групоўку”. Моладзь пачынаюць цягаць на допыты ў КДБ. Іх абвінавачваюць у спробе замаху на Мікіту Хрушчова, тагачаснага партыйнага лідара СССР.

Вось такі сюжэт, які мае шмат адгалінаванняў – пра дзяўчат і каханне; пра аўтамат з газіроўкай з сіропам і без; пра кэдэбістаў і іх метады працы; пра Лі Гарві Освальда; пра тагачасны Менск - яго вуліцы, плошчы, насельнікаў і жыццёвы ўклад і нават пра падзеі прэзідэнцкіх выбараў 2010 года, калі Някляева збілі, выкралі са шпіталю і ён зноў апынуўся ў знаёмых кэдэбэшных сьценах.

У гэтага твора падзагаловак “Менскі раман”. Прычым главы ў ім маюць назвы менскіх вуліц, дзе адбываюцца падзеі. Пра Менск нярэдка кажуць, што беларуская сталіца пакуль што не набрыняла сваёй міфалогіяй і легендамі, дык раман Някляева істотна выпраўляе гэты прабел.

Цалкам мастацкі твор з элементамі аўтабіяграфічных успамінаў пра станаўленне пакалення стылягаў у 1960-ыя гады ў Мінску, пра іх каштоўнасці ў кантэксце панавання выключна савецкай цэнзуры і ідэалогіі. Апісанне канфрантацыі пакалення савецкай моладзі, якая хацела быць адметнай, з тым ладам у грамадстве, які быў уласцівы савецкай рэчаіснасці. Усё дзеянне адбываецца на фоне дэкарацыяў Мінска 1960-ых гадоў, які сапраўды ажывае ў тваім уяўленні і падаецца, быць можа, нават больш яскравым і каляровым, чым Мінск 2014 года. Прачытаўшы кнігу, можна даведацца, чаму сённяшняя Няміга мае такі "асавечаны" выгляд, як яе спрабавалі выратаваць ад зносу, але, на жаль, не атрымалася. Даведаецеся пра тое, што кіраўніцтва партыі ставіла задачу пабудаваць вялікую і шырокую магістраль да перамогі камунізма, ахвярай чаго без праблемаў змагла стаць гістарычная частка Мінска. Вялікую частку займае аповяд пра мінскае жыццё амерыканца, які ніяк не мог выбраць паміж камунізмам і капіталізмам, праз што ў рэшце рэшт паехаў у Амерыку і забіў тамтэйшага тагачаснага прэзідэнта. Велізарная ўвага ў рамане надаецца супрацоўнікам КДБ, іх месцу ў грамадстве, а таксама жыццю гэбістаў на пенсіі ўспрыняцце іх сябрамі. Не менш важкую ролю ў рамане грае тэма кахання. Амаль усе героі закаханыя ў Асю - персанаж-мрою, які ўяўляецца настолькі прыгожым і бездакорным, наколькі прыгожай можа быць дзяўчына ў мроях. Усё, што звязана з Асяй, памятаюць усе... Варта адзначыць, што сярод усіх гісторыяў кахання ў рамане, не знаходзіцца месца для аніводнай гісторыі кахання са шчаслівым канцом. Менскіх раманаў, тым больш так якасна напісаных, не так шмат, каб мінчукі іх не чыталі. Заклікаю вас пачаставаць газіроўку з аўтамата. Калі яна вам спадабаецца, вы адчуеце ў ёй і сіроп.

Выдатны гарадзкі раман ад аднаго з найлепшых паэтаў сучаснай Беларусі. Чытаць цікава і лёгка, нібы газіроўка ўсё-ткі зь сіропам. Ніколі-б не падумаў, што Менск можа стаць рамантычнай плятформай для выдатнай гісторыі. А гісторыя, між іншым, працягваецца і дагэтуль: нават у 2010 годзе... Дзякуй аўтару, што абмінуў ідыялягічную "палітыку", пакінуўшы толькі палітыку індывідуальную. Да, у тэксьце прысутнічаюць КДБ і допыты. Але яны - усяго фон для Асі й Нэлі, для стыляг і Новага Сьвету. Проста час быў такі... Проста час ёсьць такі. Гатовы сцэнар для ўдалага нацыянальнага рэмэйку чэскага фільма "Rebelové" (сюжэт лепей за расейскую пародыю "Стиляги").