Двое на вуліцы

Рейтинг LiveLib

3,9

4 оценки

• 5
  25%
• 4
  50%
• 3
  25%
• 2
  0%
• 1
  0%

Ваша оценка

Отметить эмоции

Прочитали 5Хотят прочитать 7

Рецензии

• 

  Ales_Moyski8 декабря 2015 г.

  Ляцець на адным крыле

  Як вы зразумелі з назвы, размова пойдзе пра аповесць Янкі Сіпакова "Крыло цішыні" (1976). Твор аўтабіяграфічны, бо аўтар, які і галоўны герой Ясь рана страціў бацькоў у час Вялікай Айчыннай вайны за сувязь з партызанамі, іх закатавалі гестапаўцы. Выхоўваўся ў цёткі Аляксандры Іванаўны, бацькавай сястры, якая за выратаванне яго і дзвюх сясцёр была ўзнагароджана медалём "За баявыя заслугі" - біяграфічная даведка. Уражлівы момант у творы, калі цётцы адмаўляюць у дапамозе ўзараць зямлю суседзі Гасціла (за тое, што не дала ненадоўга панасіць бацькаў касцюм як памяць) і Марка Клёцка (які быў сквапны, хітры і яго ў вёсцы не любілі многія).
  

  
  Вучыўся ў Зубрэвіцкай сярэдняй школе і адначасова працаваў паштальёнам.

  Каб не рэальны факт, то сказаў бы, што цікавая аўтарская знаходка - апісаць жыццё аднавяскоўцаў вачамі хлопчыка, які разносіць лісты. Ясь адзначае, што ўсе героі падобныя да сваіх хат, да рэч, да жывёл (Рагатуны падобныя да гарлачыкаў, якіх было шмат у іх хаце) ці наадварот супрацьпастаўляюцца: у спакойнай Ядохі - злая Лайда, а ў злой Таццяны - спакойны сабака.Твор выклівае шмат эмоцый, хаця і не надта падзейны з экстрымальным сюжэтам, а з павольнымі ўспамінамі і побытам... Але ж вернемся да цёткі, якая пачала сама араць зямлю. Аднак, у вёсцы было і шмат добрых людзей, і ёй дапамог Туньцік, а пасля і сам шасцікласнік Ясь узяўся араць. Прынамсі, вясковыя дзеці рана сталеюць, асабліва якія перажылі вайну, нават і цыгарэтку скруціць могуць. Маюць права, бо дарослыя і працуюць. Тут узгадваецца гісторыя, калі Ясь з Раманам запрэглі Шнэля і паехалі па дровы - шчымлівы расповед пра адносіны хлопчыка і жывёліны, якую ён пачаў мудохаць, бо конь быў слабы і не мог пацягнуць дровы, а трэба было хутчэй, бо з'явіўся ляснік.
  Усё ж большасць персанажаў Я. Сіпакова добрыя. Нават дзеда Халандзёнка называюць такім. Гэта добра прапісаны, гумарыстычны, з'едлівы тыпаж, якіх нямала ў літаратуры (шолахаўскі Шчукар, дудараўскі Гастрыт). Хаця б эпізод, калі беларуска нараджала ад немца, а дзед сядзеў на лаўцы і чакаў, ці загергеча па-нямецку немаўля?
  Па аповесцях і апавяданнях пісьменніка пастаўлены тэлефільмы і тэлеспектаклі. Апошні жанр лічаць непапулярным, маўляў, ён не збірае рэйтынгі тэлеаўдыторыі, а я лічу, што ў гэтым жа жанры сёння робяцца многія праграмы і рэаліці-шоу, куды зачастую запрашаюцца акцёры ("Суд ідзе", "Бітва экстрасенсаў", "Справы сямейныя" і інш.). Жанр застаўся, але якасць пакідае чакаць лепшага. Але вернемся да "Крыла цішыні", якое ў 1978 г. узяло галоўны прыз усесаюзнага фестываля тэлевізійных спектакляў.
  Твор, безумоўна, пра вайну, але пра яе распавядаюць старэйшыя і адчуваюць дзеці, якія нарадзіліся падчас вайны і пасля яе. Рэха вайны ў бязногіх (дзед Сянчыла, брыгадзір Дзямідзька), сляпых (Саўка) і нават у "завушніцах" і "пярсцёнках", якія рабіў Марка Клёцка з алюмінія ад самалёта, што застаўся пасля вайны. Рэха вайны і ў лістах, калі пішуць родныя, якіх раскідала па свеце: у лістах хлопчыка, які перажыў блакаду ў Ленінградзе, у лістах былога паліцая, што хаваецца на лесанарыхтоўках у Карэліі і г.д.
  Успаміны. Ясь слухае старэйшых. Так, пачуў ён і гісторыю Хмыза. Яна перагукаецца з гісторыяй чыгрынаўскага Зазыбы, якому шкада было паліць хлеб, што не павінен быў дастацца немцам, а ў І. Чыгрынава таксама было апаленае вайной маленства.

  
  ...І ці паверыш, сталі і стаім перад гэтай сцяной: ніхто не асмельваецца першым увайсці ў жыта, пачаць таптаць хлеб. Ведаем, што ўсё гэта недарэчна - немцы ж далёка, - а ўсё роўна стаім, як дурні, ля жыта і топчамся.

  Талент Я. Сіпакова ў тым, што ён робіць уражанне на чытача сваімі сінтаксічнымі канструкцыямі, паўторамі і іншымі сродкамі паэтычнага сінтаксісу:

  
  

  • Мужчына, чуеш, называецца. Каня, чуеш, запрэгчы не ўмее, - калі настаўнік злаваўся, ён сваё "чуеш" паўтараў як не за кожным словам. - Каня, чуеш, б'е. А ты ведаеш, што той, хто паднімае на жывёліну руку, сам дужа слабы чалавек.

    Гэта словы спагадлівага і добрага чалавека, які сам прайшоў вайну, але нават злую Лайду не ацяў камнем, бо пашкадаваў. Гісторыі герояў - гэта апавяданні ў апавяданні.

  
  Успамінаў у творы шмат, але дзеянні адбываюцца напрацягу дня. Калі ў "Крыле цішыні" ўспаміны аўтара (праўда, назву роднай вёскі Зубрынічы замяніў на Сябрынь ), то ў наступных творах ён увогуле звернецца да гістарычнай тэматыкі: да 1812 г., да часоў Міндоўга, да асобы Кастуся Каліноўскага і інш.
  Рэха вайны - і ў падрыве маладых Цыцы і раёўшчынскай нявесты на міне, якая засталася пасля вайны. У пасляслоўі аўтар напіша, што вайна не скончылася ў памяці людзей. Я адзначаў, што сюжэт запаволены, таму выбух у канцы стварае той кантраст, якога імкнуўся аўтар, напэўна, загадзя.
  У размове Хмыза і Паўліка 2 пазіцыі паказу вайны. Першая, калі ў 60-70-х гг. паказваецца жорсткасць і гуманізм на вайне (не стрэліў у фашыста) - другая, калі ў 40-50-ыя казалі: фашыст - значыць трэба забіць! Ясь прысутнічае пры размове, бачыць усё вачамі хлапчука, таму і твор трэба чытаць не як расповяд, а як пераказ. Пераказ падзей, а не паказ ("Птушкі і гнёзды" Янкі Брыля). У пасляслоўі Я. Сіпакоў нават піша, што быў побач з гэтым хлопчыкам, а мы даведваемся прычыны адмоўных рыс многіх герояў, аднак цалкам яны ўсе добрыя, нават Марка дорыць пярсцёнкі маладым. Ясь апраўдвае іх, маўляў, не здольныя да навукі, а жыць трэба. Дзяўчынка, якая нараджаецца ў Настачкі, сімвалізуе мір.
  Курсівам у творы набраны лірычныя адступленні, у якіх думкі сталага чалавека, дзе стылістычныя асаблівасці Я. Сіпакова зноў нельга не ўбачыць:
  

  
  З таго часу я дужа люблю ўсё зялёнае. Зялёны луг - да ачмурэння. Зялёныя дрэвы - да замілавання. Зялёнае неба - да слёз.

  Твор не дзіцячы, бо ўздымае дарослыя праблемы. І назва ў яго сімвалічная. "Крыло цішыні" - птушка, у якой адно крыло, а з адным - ляцець нельга. Як напамін пра вайну, другое крыло застаецца з героямі, быццам драўляная нага дзядзькі Дзямідзькі. І ўсё ж яны, творы і героі Янкі Сіпакова, ляцяць на адным крыле!

  Читать далее

  5

  1,6K
• 

  Aksana8121 июля 2012 г.

  Па гамбургскім рахунку

  Янка Сіпакоў. "Двое на вуліцы".

  Выбранае. "Мастацкая літаратура", 2011.

  Для каго робіцца выбранае? Чамусьці хочацца спадзявацца, што гэта не проста абавязковы элемент юбілейнай рэвізіі літаратуры: чакалася, што 2011 год будзе юбілейным для Янкі Сіпакова, але ён, на жаль, стаў і годам смерці. Перавыданне выбраных твораў пісьменніка, ужо прачытаных пакаленнем яго равеснікаў і трохі маладзейшымі чытачамі, выглядае абсалютнай навінкай у вачах новай генерацыі чытачоў.

  Вядома, ніхто не забароніць даўнім прыхільнікам творчасці Я. Сіпакова перачытаць тэксты і параўнаць уражанні, але вельмі цікавым выпрабаваннем выглядае першае чытанне праз 30-40 гадоў пасля напісання твораў.

  Вядома, у тэкстах ёсць пазнакі часу, і гэта найперш стыль. У 1970-я гг. пісьменнікі ўмелі (зрэшты, ад іх гэта негалосна патрабавалася) выяўляць майстэрства ў апісаннях прыроды. Гэта было тое пакаленне літаратараў, якое правяло дзяцінства ў вёсцы, а рэалізоўвала свае таленты ў горадзе. І, магчыма, таму апісанне вёскі мае яшчэ і настальгічнае адценне: вёскі той ужо няма, засталіся толькі ўспаміны ("Сады").

  А вось псіхалагічная дакладнасць вобразаў, неадназначнасць і шматмернасць у адносінах герояў чапляюць і сёння ("Госць падчас сенакосу", "Маўклівыя людзі", "Знаёмыя жнівеньскія сны"). Магчыма, не вельмі дарэчна звяртаць на гэта ўвагу, але колькі твораў і аўтараў не перажылі выпрабавання часам!

  І вось яна, вёска. Паваенная, параненая, але жывая ("- Як жывеш? — Лепш за ўсіх і горш за многіх"). Пісьменнік нарадзіўся ў 1936 годзе і належаў да пакалення "дзяцей вайны", таму падзеі аповесці "Крыло цішыні", некаторых апавяданняў, напрыклад, з раздзела "Сёння і назаўсёды" бачацца вачыма падлетка, але ўзбагачаны рэфлексіяй дарослага чалавека: "Тады ж я нічога не баяўся, бо нічога не ведаў. А самыя смелыя бываюць якраз тыя, якія нічога не ведаюць".

  Героямі кнігі сталі альбо "другое я" аўтара (хлопец-падлетак, абітурыент журфака, малады журналіст), альбо досыць пажылыя людзі. І гэты мікс поглядаў, думак і перажыванняў людзей розных узростаў і рознага полу стварыў своеасаблівую светапоглядную панараму: няпэўнасць жыцця маладых і вызначанасць, нетаропкасць жыцця пажылых, якія ўжо зрабілі ці не зрабілі галоўнае, але ў любым выпадку далей могуць не спяшацца.

  Пісьменнік з кранальнай паблажлівасцю апісаў герояў, у якіх маецца сваё разуменне сусвету, сваё — часта наіўнае — вытлумачэнне ўсім падзеям і з'явам. А той сусвет, які паўстаў са старонак кнігі Янкі Сіпакова "Двое на вуліцы", таксама вытлумачаны, зграбны і пераканаўчы, але галоўнае, што гэта сапраўды — сусвет.

  Амаль у кожным тэксце пісьменніку для ўвасаблення сваіх ідэй патрабуюцца дзесяцігоддзі жыццяў яго герояў: мала апісаць сустрэчу з жанчынай ва ўсходнім адзенні, але цікава скарыстаць гэтую сустрэчу як нагоду для аповеду пра лёс шасці сясцёр ("Трэцяя жонка Юлдаша"). Нават у невялікае апавяданне Я. Сіпакоў змяшчае сагу, сямейную гісторыю. Гэтае імкненне да максімальнага ахопу падзей напоўніцу выявілася ў 2010 годзе, калі ў серыі "Лімаўскі фальварак" выйшла яго кніга "Зубрэвіцкая сага".

  Пільная ўвага да гісторыі роду — тое, што глядзіцца сёння як творчы прыём, тое, што стала падставай для літаратурных містыфікацый Я. Сіпакова, магчыма, натхнёна спецыфікай вясковага жыцця, дзе ўсе ўсё ведаюць адно пра аднаго: і хто дапаможа, і хто скраў, і хто бацька байстручка, і хто прачытае ліст непісьменнаму дзеду.

  Інтанацыі, выбраныя Янкам Сіпаковым, выглядаюць будзённа, аўтар спрабуе ўсяму незвычайнаму, нават катастрафічнаму знайсці рацыянальнае вытлумачэнне, каб зжыцца, звыкнуць да таго, што немагчыма змяніць: і здаецца, што неяк пераадолее гора старшыня калгаса, які пасля здрады жонкі руйнаваў усё вакол ("...часам, а можа, і заўсёды, чалавечая рашучасць і слабаволле — адно і тое ж. А калі і не, то чалавеку ўсё роўна цяжка ўбачыць, заўважыць, дзе і як адно пераходзіць у другое"); Уладзіслава Францаўна, жонка Купалы, адначасова выступае і ўвасабленнем добразычлівасці і гасціннасці, і чэрствай асобай, калі, уцякаючы ад бамбёжкі з Мінска, "набіла паўнюткую машыну розным барахлом — сукенкамі, футрамі, а матку [Купалы — А.Б.] не дазволіла ўзяць з сабой" (з успамінаў Паўліны Мядзёлкі).

  Літаратурны працэс падаецца Я. Сіпаковым натуральна, як частка ўласнага жыцця: ёсць згадкі пра дэпутацтва І. Шамякіна, пра смерць Б. Сачанкі, пра святкаванне юбілею Купалы ў Ляўках. Захапіла Я. Сіпакова гісторыя Максіма Багдановіча — і паўстала рэканструкцыя падзей, зафіксаваных у дзённіку класіка: "У наступны дзень сядзелі з Клаваю ў гамаку і вялі неасцярожныя размовы".

  Неадназначнасць вабіла Я. Сіпакова і ў прыпавесцях, дзе ў розных тэкстах ён прыходзіў да высноў, якія маглі супярэчыць адна адной: "Можна перамагчы аднаго камара. Можна сотню, тысячу, мільён... Але ўсіх камароў, увесь народ камарыны не пераможаш. Хоць чалавек і мацнейшы за камара" і "Калі ёсць тупік, трэба, каб і сцежка ад яго нарадзілася". Я. Сіпакоў адметна асэнсоўваў нацыянальнае пытанне: "Балюча ведаць, які ты багаты, калі ўсе толькі і пераконваюць цябе, што ты самы бедны на зямлі!".

  З эсэ "Коні", "Мужчыны", "Язычнікі" паўстае сусвет селяніна, мужчыны, праваслаўнага верніка. Здаецца, што пісьменнік глядзеў на жыццё праз гэтыя тры прызмы і выбіраў цытаты і думкі, якія ўражвалі то акцэнтамі і адценнямі ("Мужчына — уладар жанчыны, раб яе кахання"), то мудрасцю ("Бедны, ён пакладзе ў Яе рукі адну ружу, і багаты — таксама адну, разумеючы з маленства, што калі кветак многа — гэта ўжо сена").

  Выданне выбранага — гэта заўсёды праверка, гэта дужанне па гамбургскім рахунку: застанецца аўтару ягонае месца ў сімвалічнай літаратурнай іерархіі ці яго пасунуць ўгору або ўніз? І, можа быць, новае пакаленне чытачоў ацэніць Янку Сіпакова вышэй за ранейшае.

  Аксана Бязлепкіна

  Читать далее

  5

  524

Подборки с этой книгой

• 

  Беларуская проза ХХ стагоддзя

  • Feminna
  • 25 книг
• • 
  • 
  • 

  Хочу в подарок

  • Halyava
  • 38 книг