Дуліна ад Барадуліна

Рыгор Барадулін быў вядомы як аматар добрага гумару і фрывольных слоўцаў не толькі сярод знаёмых. Гэтай раскаванасцю прасякнутая ўся яго творчасць. Сваю шчырасць ён тлумачыў тым, што ў народзе такія рэчы ніколі не лічыліся чымсьці дрэнным ці забароненым. Дык чаму ён тады мусіць гэта абмінаць, калі яно само просіцца, бо прыроднае. Да таго ж Барадулін адзначаў, што беларусаў заўсёды ратаваў добры гумар і ўменне пасмяяцца нават з саміх сябе.

У гэтай кнізе арганічна спалучыліся ўменне Барадуліна зарыфмаваць што заўгодна пра каго заўгодна і яго здольнасць адзначаць трапныя дэталі ў кожным чалавеку.

Першая частка кнігі "Лета з Барадуліным" складаецца з невялічкіх, звычайна на адну старонку, тэкстаў пра розных вядомых асоб: беларускіх і замежных літаратараў, музыкаў, нават палітыкаў. Да кожнага тэксту далучана жартоўная эпіграма.

Барадуліну ў літаратуры дазвалялася многае, і мы маем магчымасць гэта чытаць, захапляцца, рагатаць і чырванець. Бо часцей людзей цікавяць не аднолькавыя хвалебныя оды, а нешта гарачанькае, з налётам пэўнага скандалу, няхай і даволі лагоднага, як у выпадку з Барадуліным.

Напрыклад, такія радкі паэт прысвяціў драматургу Андрэю Макаёнку:

І паваліцца славы казённы тын,
І разьвеецца пыл грашавітай раскошы.
Макаёнак запомніцца толькі тым,
Што ў яго пазычаў Караткевіч грошы.

Эпіграма заснавана на рэальных падзеях, Барадулін расказвае, як яны з Караткевічам у маладосці бегалі да самага касавага беларускага драматурга, каб пазычыць грошы. Паводле слоў паэта, "калі, што называецца, трубы гарэлі". Макаёнку гэта хутка надакучыла, і ён адмовіў хлопцам. У адказ Барадуліну і прыйшлі ў галаву такія незласлівыя радкі.

Добра прайшоўся паэт і па асобе Кандрата Крапівы:

Быў камуністам з галавы да ног.
І сталіністам з ног да галавы.
І на расейскі лад, як толькі мог,
Гнуў мову,
Засукаўшы рукавы.
Крывіцкі дух трымаўся ледзь жывы
У слоўніку Кандрата Крапівы.

А далей канстатаваў: "І вытрымаў. І выжыў. І жыве".

Але не гумарам адзіным. Сярод эпіграм сустракаюцца і даволі сур'ёзныя, з якімі немагчыма не пагадзіцца. Па заслугах ацэньвае Барадулін унёсак Барыса Кіта ў сусветную навуку:

Як ні сягне высока птах,
Ляцеціме ў гняздо наніз.
Зямля стаіць на трох кітах.
Адзін з кітоў —
Спадар Барыс.

Да другой часткі кнігі "Вясёлыя эсэ" ў прадмове нават ёсць дысклеймер: асобныя тэксты з яе не варта паказваць непаўналетнім, бо там пра тое, як беларусы сэксам займаюцца. Гэта частка з каларытнымі гісторыямі пра беларускае паганства, гасціннасць, адпачынак, лоўлю ракаў і, як абяцана, пра сэкс.

Тут можна сустрэць такія чатырохрадкоўі (выбрала найбольш цэнзурнае):

Кумпяччо ў маёй красулі
Сорак восем дзесяцін,
Без штаноў, адно ў кашулі
Дацямна араў адзін.

Трэцяя частка кнігі, "Бяз дулі ў кішэні", дае нам магчымасць больш даведацца і пра самога паэта, бо ў ёй сабраныя гісторыі сяброў, знаёмых, родных Барадуліна. Многія ў адказ пакінулі свае эпіграмы. Напрыклад, Генадзь Бураўкін, які трапна заўважыў:

На радасьць ці на гора вам
Удача можа выпасьці
На языку Рыгоравым
Узбрыкнуць, як на выпасе.
Ня лайце ж слова босага
І не лічыце драпіны —
Быць можа,
Гэткім спосабам
У вечнасьць вы патрапілі.

Апошняя частка "Быць з праўдаю ў згодзе — на свабодзе!" прысвечана ўласна РС, у бібліятэцы якога кніга і выйшла. Там сабраныя эпіграмы на тагачасных супрацоўнікаў рэдакцыі.

Заўсёды бяруся за Барадуліна, калі адчуваю патрэбу ў літаратуры пазітыўнай, аптымістычнай. Магчыма, у кагосьці з вас цяпер акурат такія часы.