Рецензия на книгу
Возера радасці
Віктар Марціновіч
Ales_Moyski20 ноября 2017 г.ПОСТМАДЭРНІЗМ ПА-БЕЛАРУСКУ
Сучасны чалавек настолькі паглыблены ў медыа, што з часам у яго не застаецца ніякіх расповядаў, акрамя вычытаных у медыа. Яся маўчыць, зразумеўшы, што і гэта фраза прыйшла аднекуль з позняга ПялевінаВіктар Марціновіч - яркі прадстаўнік беларускага постмадэрнізму, якому ўласціва інтэртэкстуальнасць. Постмадэрніст В. Марціновіч спасылаецца на цёску-постмадэрніста В. Пялевіна і гэта новая прыступка ў айчыннай літаратуры, што б ні казалі закасцянелыя крытыкі. Сцёб с тэлебачання таксама сустракаецца ў кнігах Пялевіна, калі ў "Пакаленні П" у кадры з'яўляюцца не людзі, а сімулятары ці нешта накшталт таго.
З усіх бакоў стракочуць дыктары тэленавін, якія наперабой прадаюць апакаліпсіс. Іх імгненна стала вельмі шмат, бо ўсе людзі навокал уключылі праграмы навін.Пры першым прачытанні мне падалося, што гэта меладраматычная гісторыя толькі з частковымі ўкрапінамі постмадэрнізму, але цяпер разумею, што ўся гэта гісторыя пародыя на папсовасць сучаснага грамадства.
Пры першым прачытанні я атрымліваў асалоду ад апісання роднага горада:
Яся накіроўваецца ўніз па Партызанскім міма Рэсорнага завода, міма закінутай базы, пра якую мясцовыя жыхары распавядаюць байкі, што пры Савецкім Саюзе тут захоўвалася ядзерная зброя, міма "Планеты Піццы", у якой клапатлівыя мамашы адкормліваюць "капрычозамі" і "маргарытамі" дэмбельнуўшыхся для кароткага спаткання з роднымі навабранцаў з другой ваеннай базы, яшчэ пакуль не да канца закінутай.Цікава, што Мінск паўстае ў рамане гістарычным і сучасным адначасова:
Яна ідзе міма гатэля "Турыст" і ўнівермага "Беларусь", адзін позірк на якія можа паведаміць душы такую безвыходнасць позняй БССР, што адразу становіцца зразумелым, чаму разваліўся Савок. Яна зварочвае да Парку Шарыкападшыпнікавага завода, у якім па восені завадскія пенсіянеры збіраюць не да канца вызрэлыя арэхі, а па вясне - беласнежныя ландышы, якія не да канца распусціліся.Асалоду атрымліваеш і ад пазнавання месцаў, хоць яны і ў аздабленні марціновічаўскіх скепсісу і іроніі, якія пераходзяць у сарказм:
Праходзіць уздоўж трамвайных пуцей, міма Уральскай, настолькі застаўленай заводамі, што дыхаць тут немагчыма нават зараз, калі большая частка гэтых заводаў спынілася і чакае інвестара.Але гэта ўражанні пасля першага прачытання. Цяпер у той жа сцэне з экскурсіяй па Мінску адчуваеш намёк на папсовасць і разумееш, што В. Марціновіч не проста варыць "мыла", а спрабуе данесці свае думкі як мага большаму колу спажыўцоў. Прыпраўляе ён драматычную гісторыю Ясі любімымі постмадэрністычнымі гульнямі з адсылкай, напрыклад, яшчэ на аднаго постмадэрніста Хорхе Луіса Борхеса:
Яся падае дакументы ў магістратуру па візуальных даследаваннях беларускага ўніверсітэта, воляй вавілонскай латарэі перанесенага ў Вільнюс.Ці напрыклад, з алюзіяй на постмадэрніста Уладзіміра Набокава, калі галоўная гераіня на дрэве жаданняў чытае:
"Дзяўчынку!" Незразумела ці вывела гэта рука кабеты, якая пакуль не зрабіла УЗІ і не ведае пол плоду, ці можа быць, пастараўся Гумберт Гумберт, катэгарыяльна знудзіўшыся па ЛаліцеСпадзяюся, я не памыляюся і аўтар наўмысна разбавіў сваё "мыла" гісторыямі пра Міндоўга, Барбару Радзівіл, Усяслава Чарадзея і іншых асоб, каб асноўная лінія згубілася і яе зараз было складана аднавіць у памяці. Папсовасць сюжэту не самае галоўнае ў гэтым рамане, як і блёкласць вобразаў персанажаў. Некаторыя з іх і цытуюць Ніцшэ, але гэта адзіная цытата якую развучыў герой-пікапер, а па-сутнасці ён такі ж бязмозглы магл як і іншыя. Чарговы постмадэрністычны раман В. Марціновіча варты прачытання (і як паказала мая практыка, не адзін раз), нягледзячы на пусты, на першы погляд, сюжэт і пустых персанажаў.
P.S. Цытаты прыводжу ва ўласным перакладзе з рускай мовы, на якой знайшоў кнігу, бо ў свой час не занатаваў іх з беларускамоўнага арыгінала, які чытаў першым.9786