Рецензия на книгу

• 

  NadenkaYushkevich9 августа 2016 г.

  Гэта кніга можа быць вельмі цікавай, нават выключна цікавай па адной простай прычыне. Тыя, хто ўжо знаемы з творчасцю Лукаша Калюгі, гэту прычыну добра ведаюць - кніга ўяўляе цікавасць перш за ўсе з-за мовы. Такіх слоў больш ні ў кога, здаецца. не было, нават калі браць творы пісьменнікаў-равеснікаў Калюгі. Хіба што ўспамінаецца раман Цішкі Гартнага "Сокі цаліны". там таксама есць цікавыя словы, праўда, у Калюгі іх больш.
  Кнігу гэту можна лічыць скарбам. Бо мовы - той, якой карыстаўся Калюга, больш няма. За апошнія 100 гадоў беларуская мова паспела перажыць перыяды і адраджэня, і забыцця. Але нават калі дапусціць, што прыйдже час - і яна сапраўды загучыць, прычым не толькі ў грамадскім транспарце, такой, якой яна алісьці была, яна ўжо не будзе.
  Словы паміраюць. Гучыць недарэчна, але такое мае месца быць. Калі слова не ўжываецца дзесяцігоддзі, а пасля раптам яго нехта сустракае ці ў творах пісьменніка, ці ў слоўніку, яно наўрадці зможа адрадзіцца. Яно за гады неўжывання перайшло ў састарэлую лексіку, і паправіць гэта нельга. Зрэдку яно можа сустрэцца хіба ў дыялекце, а значыць, і ўспрымацца будзе, як дыялектнае.
  Вось прыклад.
  Мая бабуля часам ужывае слова "пушка", маючы на ўвазе невялікую каробачку, што закрываецца, або шкатулку. Доўгі час я лічыла гэта слова нават не дыялектным, а словам з асабістага слоўніку бабулі - акрамя яе гэтае слова ніхто не ўжываў. Прынамсі, мне не даводзілася чуць яго з яшчэ чыіх-небудзь вуснаў. Але колькі год таму, чытаючы адно з апавяданняў Зарэцкага (здаецца, "Двое Жвіроўскіх"), я сустрэла гэта слова. Значыць, у 30-я яно было жывым! І пасля я спецыяльна пашукала яго ў слоўніку - яно там было, прычым без паметкі "састарэлае".
  Гэта смешна, але мне шкада такіх слоў. Так, есць працэс, калі з'яўляюцца новыя словы, а старыя застаюцца толькі ў кнігах. Але ў беларускай мове многія словы знікаюць яшчэ і з-за абмежаванай колькасці носьбітаў мовы. Часта беларускай мовай ў лепшым выпадку валодаюць на школьным факультатыўным узроўні, а значыць, слоўнкіавы запас у такіх гора-носьбітаў вельмі абмежаваны. І мова нядужае, слабее. Аднойчы. калі ў каторы раз яна "ўвойдзе ў моду", людзі проста не змогуьц успомніць родных слоў.

  5

  171