Рецензия на книгу
Панядзелак
Мойшэ Кульбак
Wild_Iris18 мая 2020 г.— Чаму ў панядзелак і чацьвер сонца не сьвеціць сьвятлей?
— Чаму няма музыкі на вуліцах?
— Мы ня хочам шабасу, нам не патрэбны шабас, мы — будзённыя людзі!Цудоўна напісаны твор. Твор, які хочацца бясконца параўноўваць з чымсьці іншым: з вершамі нямецкіх экспрэсіяністаў, з раманам «У польскіх лясах» Іосіфа Апатошу, з карцінамі Марка Шагала, з паэмамі Хаіма Бяліка... Сам аўтар, Мойшэ Кульбак, быў адораным паэтам, і яго талент адчуваецца ў кожным радку гэтага празаічнага тэксту, перастворанага па-беларуску. Не варта чытаць яго як класічны раман, спадзеючыся на моцны сюжэт ці дэтальна намаляваныя псіхалагічныя партрэты. У сваёй фрагментарнасці «Панядзелак» адлюстроўвае ўвесь хаос вайны і рэвалюцыі, усю крохкасць асобных чалавечых лёсаў у вырашальныя моманты гісторыі — і робіць гэта надзвычай прыгожа. Праз слова жывое, а не мёртвае.
Не магу адмовіць сабе ў прыемнасці: я проста мушу крыху паразважаць пра сімвалічнае значэнне назвы твора. На ідышы панядзелак — дзень месяца, Montog; у кожнай начной сцэне з рамана страшная белая галава паўзе па небе, акідваючы зямлю сваім злавесным ззяннем. На ідышы «кожны панядзелак і чацвер» значыць «часта, увесь час»; у гэтыя дні трымаецца пост, а на парогах дамоў з'яўляюцца жабракі, якія просяць міласціну. Менавіта яны — будзёныя людзі, людзі будучыні, людзі месяца і панядзелку, які павінен замяніць сабой найважнейшы дзень тыдня ў мінулым: святую суботу. Хліпкім натхнёным інтэлігентам накшталт галоўнага героя сярод іх месца няма. Зранены Месія са сваім вослікам у такія часы бездапаможна блукае ў цемры. І хіба можна не прыгадаць тут словы з беларускай народнай песні?
Ад панядзелка да панядзелка дробны дождж iдзе,
Сабралася бедна басота ды гарэлку п`е,
Сабралася бедна басота ды гарэлку п`е.П`ем мы гарэлку, п`ем мы вiшнёўку, будзем пiць вiно,
А хто прыйдзе, з нас насмяецца — будзем бiць таго,
А хто прыйдзе, з нас насмяецца — будзем бiць таго.О так, будуць біць. Спярша крапівой па голым целе, а потым — гісторыя ведае, як.
8460