
Пераклады
Wild_Iris
- 1 227 книг

Ваша оценка
Ваша оценка
О, эта ритмичная немецкая проза, моя бессонница попадает в такт твоему дыханию. Не музыка, без синкоп, танцевального ритма и крещендо -- размеренный быт, сама жизнь, вдох-выдох... Без занудства Томаса Манна, без надрыва Ремарка, без обреченности Быкова -- это Бёлль.
Что происходит, если в доме нет хозяина? Этому дому угрожает безнравственность -- ключевое слово, или, скорее, словесный замок книги, ключ к которому снова и снова подбирает-ищет автор. Разные проявления ее, разные степени, и наименьшая из них -- безнравственность женщины, что живет с мужчиной без брака, что ищет устроенности и тени счастья. Безнравственность бывает другой: например -- изменять настоящему с прошлым, жить несбывшимся, забывая про своего ребенка (своё будущее). Мы назвали бы это иначе? А Бёлль называет безнравственностью.
Бёлль прошел войну. Не желая того. Он считал врагами не русских, а тех, кто послал его убивать или быть убитым. И в книге убийцей поэта его семья считает не русского солдата, а немца -- высокомерного командирчика, который свел счет с рядовым, послав его на верную смерть.
Война родила Бёлля как писателя, но скольких поэтов при этом убила... Я стараюсь представить, как это было. Окоп. Быков. Стреляет. Бёлль. Мимо...
В этой книге Бёлль не хочет (?) вспоминать войну. Война -- это только непонятная тень, как мысли о ней ребенка, потерявшего отца.
Не важно, из богатой семьи или из бедной мальчик (Бёлль рисует нам оба варианта) -- отца одинаково не хватает, и надо еще чуть-чуть дорасти, чтобы понять, что хозяин в доме -- ты сам (ты сам -- хозяин своего сердца и отвечаешь за нравственность этого дома).
Послевоенная реальность не менее жестока, чем военная. Кровожадный не солдат на войне, нет-нет!, кровожадный человек без лица из дорогого ресторана (а ведь большинство в стране голодает), кровожадное - мстительное сердце...
Мы многое узнаем в книге, это наше зазеркалье: "детство, обожженное войной" (навязчивый штамп советских биографий), разоренные города, разоренный быт, разоренная любовь. И вот тот, кто послал поэта на смерть, ухаживает за его женой (знакомый сюжет, у нас в таких случаях чаще писали доносы)... Разоренная идеология. Мы их разбомбили, они нашу -- нет, да вот кто остался в проигрыше... В выигрыше -- точно тот, кто научился думать, ценить жизнь и критически относиться к любым фюрерам.
Я стараюсь представить это. Окоп. Бёлль. Стреляет. Быков. Но они на одной стороне. В одном книжном окопе. Кто против них?..
О, гэтая рытмічная нямецкая проза, маё бяссонне патрапляе ў тахт твайму дыханню. Не музыка, без сінкопаў, танцавальнага рытму і крэшчэнда - размераны побыт, само жыццё, уздых-выдых... Без занудства Томаса Мана, без надрыву Рэмарка, без асуджанасці Быкава - гэта Бёль.
Што адбываецца, калі ў доме няма гаспадара? Гэтаму дому пагражае распуста - ключавое слова, ці, хутчэй, слоўны замок кнігі, ключ да якога зноў і зноў падбірае-шукае аўтар. Розныя яе праявы, розныя ступені, і найменшая сярод іх - распуста жанчыны, што жыве з мужчынам без шлюбу, што шукае ўладкаванасці і ценю шчасця. Распуста бывае іншай, напрыклад - здраджваць цяпершчыне з мінулым, жыць няспраўджаным, забываючыся пра сваё дзіця (сваю будучыню). Мы назвалі б гэта інакш? А Бёль называе распустай.
Бёль прайшоў вайну. Не жадаючы таго. Ён лічыў ворагамі не рускіх, а тых, хто паслаў яго забіваць або быць забітым. І ў кнізе забойцам паэта яго сям'я лічыць не рускага салдата, а немца - ганарыстага камандзірчыка, які звёў рахункі з шарагоўцам, паслаўшы яго на верную смерць.
Вайна нарадзіла Бля як пісьменніка, але колькіх паэтаў пры гэтым забіла... Я спрабую ўявіць, як гэта было. Акоп. Быкаў. Страляе. Бёль. Міма...
У гэтай кнізе Бёль не хоча (?) успамінаць вайну. Вайна -- гэта толькі невыразны цень, як думкі пра яе дзіцяці, што страціў бацьку.
Не важна, з багатай сям'і ці з беднай хлопчык (Бёль малюе нам абодва варыянты) -- бацькі аднолькава не хапае, і трэба яшчэ троху-троху дарасці, каб зразумець, што гаспадар у доме -- ты сам (ты сам -- гаспадар свайго сэрца і адказваеш за тое, каб у ім не пасялілася распуста).
Паваенная рэчаіснасць не менш жорсткая, чым ваенная. Крыважэрны не салдат на вайне, ані!, крыважэрны чалавек без аблічча з дарагога рэстарана (а большасць у краіне галадае), крыважэрнае - помслівае сэрца...
Мы многае пазнаем у кнізе, гэта наша залюстроўе: "дзяцінства, абпаленае вайной" (навязлівы штамп савецкіх біяграфій), зруйнаваныя гарады, зруйнаваны побыт, зруйнаванае каханне. І вось той, хто паслаў паэта на смерць, заляцаецца да ягонай жонкі (знаёмы сюжэт, у нас часцей у такіх выпадках пісалі даносы)... Зруйнаваная ідэалогія. Мы іхнюю разбамблілі, яны нашу -- не, дык хто стаўся ў пройгрышы... У выйгрышы дакладна той, хто навучыўся думаць, цаніць жыццё і крытычна ставіцца да фюрэраў.
Я спрабую ўявіць гэта. Акоп. Бёль. Страляе. Быкаў. Але яны на адным баку. У адным кніжным акопе. Хто супраць іх?..

Вайна — удзячная тэма для драматурга, таму што за ёй крочыць такая вялікая з’ява, як смерць, на ёй засяроджваецца ўсё дзеянне, яна стварае напружанасць, надобную на туга нацягнуты барабан,— дастаткова найлягчэйшага дотыку пальцам, каб ён загучаў.







